Het topgenot

Ik kom nog even terug op president Ford van wie gezegd is dat hij te dom was om tegelijkertijd te lopen en kauwgum te kauwen. Dat hoeft geen bewijs van domheid te zijn. Hij is niet de slechtste president geweest, en als hij had laten zien dat het lopend kauwen hem goed afging, had hem dat niet tot een betere president gemaakt.

Een paar zomers geleden verschenen de eerste mensen op straat die lopend uit een fles of een blikje konden drinken. De meesten bleven nog staan om een slok te nemen - het silhouet van de zomer van 1991: een mens met zijn hoofd aan een naar de hemel gekeerd flesje - maar er waren er die drinkend doorliepen. De lopende eter was er al. Van lieverlee zijn de meesten lopend gaan eten en drinken, en in het afgelopen seizoen is daarbij het dragen van een rugzakje doorgebroken. Het silhouet van 1994 is: het flesje geheven, het zakje met patat horizontaal op korte afstand voor de buik gehouden en op de rug de bult van het rugzakje. De kleine oneffenheid op het hoofd laat zien waar het beugeltje van de walkman zit. Een voorhoede loopt niet meer maar skeelt. Bewijzen de mensen die zich zo vertonen daarmee dat ze slimmer zijn geworden?

Op school had je kinderen die met hun linkerhand in cirkels over hun buik konden wrijven terwijl ze met hun rechter klapjes op hun hoofd gaven. Mij is het nooit gelukt. De Duitsers hadden de helft van alle schoolgebouwen als kazerne in gebruik genomen zodat de scholen de andere helft in wisseldiensten moesten delen. Daardoor had je vaak de hele ochtend vrij. Om half elf begon Music while you work, het programma van de BBC voor de arbeiders in de munitiefabrieken, en voor de kinderen in de bezette gebieden de eerste bron van wat later de tophits zouden worden. Hello again, here are we on the radio again, zong het orkest van Geraldo terwijl mijn vriendjes en ik ons huiswerk maakten. Na dat truukje van de cirkels over de buik en klapjes op het hoofd, was het huiswerk maken en naar tophits luisteren het tweede voorbeeld van mislukte gelijktijdigheid. Munitie maken gaat beter met muziek; huiswerk maken slechter.

Diogenes zat in een ton en dacht na. Minder doen dan in een ton zitten is menselijk gesproken bijna niet mogelijk. Als hij daarbij niet had nagedacht zou er nu geen televisieprogramma zijn dat zijn naam draagt. Diogenes is het voorbeeld van geslaagde gelijktijdigheid: de combinatie van een minimum en een maximum. Het silhouet van 1994 laat zien hoe geprobeerd wordt op z'n minst vier maxima te combineren tot wat ik het totaal-maximum noem: het maximaliseren van het genot. Er zijn veel meer voorbeelden te geven: je vol proppen met XTC-pillen en dan met zoveel mogelijk mensen naar zo hard mogelijke muziek luisteren en zo veel mogelijk springen. Zo lang mogelijk op je zonnebank liggen en dan met zoveel mogelijk ringen en kettingen om op een party met je allen zo breed mogelijk in de societycamera lachen. Enz.

Af en toe probeer ik in deze stukjes het alledaagse met iets anders te verbinden zodat het zijn camouflage van gewoonheid verliest. Een vraagstuk van deze tijd - één van het grote aantal waaraan we gewend zijn geraakt - is het maximaliseren van alles. Soms gaat dat uitstekend. Stratenmakers en metselaars doen hun werk op de tonen van Radio 3 en de straten en huizen zijn er niet slechter door geworden. Jongeren die al housend aan het maximaliseren zijn, lopen kans op de intensive care terecht te komen. De lezer die tien of twintig jaar geleden deze zin onder ogen had gekregen, had er niets van begrepen. Dit bewijst al dat het een vraagstuk van deze tijd is. Zappen is een vorm van maximaliseren, de jetlag is er een niet te vermijden gevolg van, want het is niet eens meer mogelijk, op een passagiersschip naar Amerika te gaan. Soms wordt het overdreven (van discodoofheid hoor je niets meer) en soms zijn we er zo aan gewend geraakt dat we een gevolg tot instituut hebben verheven ('opvang voor junks'). Soms ga je geloven dat het maximaliseren al een mutatie heeft veroorzaakt: de vette zapper van het Westen.

Mensen onderscheiden zich van dieren doordat ze veel meer dan één ding tegelijk kunnen doen. Het circus bestaat ervan: de jonglerende zanger, staande op de rug van een olifant. Als je het zo bekijkt heeft iemand die lopend goed met volle mond kan praten ook al een circusnummer. Maar nadat de consumptiemaatschappij zich in het Westen had gevestigd heeft dit vermogen zich anders ontwikkeld dan we misschien hadden verwacht. Het valt niet te ontkennen dat de ene vorm van genot de andere kan versterken - sigaar & cognac - en dat een genotmiddel kan worden gebruikt om iets anders beter te doen - roken en schrijven. Dit maximaliseren bedoel ik niet. Het gaat me om het universele proppen volgens een nieuwe uitleg van de categorische imperatief, dat octopus-achtige genieten waardoor je zou willen dat president Ford tot lichtend voorbeeld werd verheven.