Den Haag treft straks het zwaard van 'artikel 12'

De gemeente Den Haag overweegt zich onder financieel toezicht van het Rijk te stellen nu het kabinet weigert een speciale financiële steunregeling voort te zetten.

DEN HAAG, 24 SEPT. De gemeente Den Haag is in rep en roer. Afgelopen maandag kreeg de VVD-wethouder van financiën, mevrouw drs. Louise E.J. Engering-Aarts, van het ministerie van binnenlandse zaken te horen dat het kabinet niet van plan is nog langer te helpen bij het saneren van oud vermogenstekort. Donderdag werd het besluit per brief bevestigd, ondertekend door staatssecretaris A.G.M. van de Vondervoort. Met het besluit wordt de gemeente de komende twee jaar zeventig miljoen gulden door de neus geboord. Wethouder Engering: “Ik ben teleurgesteld en verbaasd tegelijk. Ik kan het niet plaatsen. Het kabinet heeft een breuk tot stand gebracht in een lijn die we hadden ingezet.”

De klap is zo hard aangekomen, dat het college van B en W overweegt de artikel 12-status aan te vragen, waardoor de gemeente wat het financiële beheer betreft onder toezicht van het Rijk komt te staan. Engering: “We komen nu voor een keuze te staan. Kunnen wij doorgaan op eigen kracht zonder de overbruggingsbijdrage van het Rijk en zonder het speciale regime van afschrijven dat ons was toegestaan door de provincie Zuid-Holland? Of moeten wij, denkend aan de toekomst van de stad, besluiten tot een artikel 12-status? Dat moet volgens mij een zakelijke afweging worden, op grond van calculaties.”

De ontsteltenis in Den Haag is des te groter omdat het college van VVD, PvdA, CDA en D66 bij het bepalen van het program voor de komende vier jaar vast op de overbruggingsbijdrage van het Rijk had gerekend. De afgelopen drie jaar kreeg Den Haag al een financieel steuntje in de rug van jaarlijks 35 miljoen en meende door uitlatingen van ex-premier Lubbers ook de komende twee jaar nog op zo'n bedrag te mogen rekenen. Dit in afwachting van de herverdeling van het Gemeentefonds, die voor steden als Den Haag met een groot aantal uitkeringsgerechtigden en andere typische stadsproblemen vermoedelijk gunstig zal gaan uitpakken. De gemeente krijgt nu jaarlijks 782 miljoen gulden uit het Gemeentefonds, op een begroting van vijf miljard gulden.

Aanleiding voor het verlenen van de bijdrage buiten het Gemeentefonds om was de ontdekking in 1991 door het toenmalige linkse college van B en W dat de stadsvernieuwing een financieel gat van 250 miljoen gulden had geslagen. Het vermogenstekort van Den Haag bleek niet 80 miljoen gulden maar 330 miljoen gulden te bedragen. Belangrijke overweging van het kabinet destijds om de steun te geven was de positie van Den Haag als residentie, als “gastheer” van het Rijk zoals Lubbers het in een interview uitdrukte.

Door de zogeheten overbruggingsbijdragen van het Rijk èn door eigen bezuinigingen slaagde Den Haag erin het vermogenstekort terug te brengen tot 200 miljoen gulden, daartoe mede in staat gesteld door de provincie Zuid-Holland, die bereid was enige souplesse te betrachten bij het toezicht op het afschrijven van de tekorten. Nu het Rijk zijn bijdragen staakt, dreigt de provincie harde eisen te stellen aan de sanering van de resterende 200 miljoen gulden.

Afgezien van de sanering van het vermogenstekort heeft het Haagse gemeentebestuur de afgelopen vier jaar 165 miljoen gulden bezuinigd om de begroting sluitend te maken. Dat lukte vorig jaar voor het eerst. De bezuingingen troffen vooral het gemeentelijke apparaat, maar ook subsidies en burgers die met verhogingen van tarieven werden geconfronteerd. Ook werden taken afgestoten en werden gemeentelijke inkomsten verhoogd. In het nieuwe college is afgesproken de komende vier jaar niet meer dan 75 miljoen gulden te bezuinigen. Dat lijkt nu veel te weinig.

Wethouder Engering: “Of we de artikel 12-status aanvragen of niet, we zullen sowieso nog meer moeten bezuinigen. Bijvoorbeeld nog meer op het gemeentelijk personeel. We moeten verder met het afstoten van taken. En we zullen verder moeten bezuinigen op subsidies.” In de knel zouden volgens de wethouder onder meer kunnen komen het onderhoud aan de Koninklijke Schouwburg en het Haags Gemeentemuseum, het onderhoud aan waterbodems en aan de openbare ruimte. Ook het Nederlands Congresgebouw heeft een opknapbeurt nodig. “Ik vraag me af waar we daarvoor het geld vandaan moeten halen”, aldus Engering.

De VVD-wethouder laat de moed echter niet zakken. “Ik zie kansen en bedreigingen voor deze stad. Ik zie een aantal bedreigingen, vooral op sociaal gebied. Veel bewoners zijn in randgebieden gaan wonen, en we hebben een heel groot aantal mensen met een zeer laag inkomen. Ook hebben we een ontzettend groot ruimtegebrek. Den Haag heeft 6780 inwoners per vierkante kilometer, en we zitten ingeklemd tussen enerzijds de zee en anderzijds de randgemeenten. Maar ik zie ook kansen omdat er op dit moment fors wordt geïnvesteerd in onze stad.

“We zijn bezig met de herstructurering van het Laakhavens en het Hollands Spoor. We hebben twee badplaatsen die goed zijn voor twaalf miljoen bezoekers per jaar. Kijkduin is opgeknapt en in Scheveningen gaan we nog investeren. Het belangrijkste project is het nieuwe centrum van de stad waar voor 2,8 miljard gulden wordt geïnvesteerd. Er gebeurt heel veel in onze stad.”