'Bizarre slag' dreigt om athenaeum in Franeker

De staatssecretaris van onderwijs T. Netelenbos heeft de christelijke scholengemeenschap in Franeker toestemming gegeven uit te breiden. De openbare school in Harlingen is verbijsterd.

HARLINGEN/FRANEKER, 24 SEPT. Elke dag hangt in grote gele letters een nieuwe leus voor de ramen van de Regionale Scholengemeenschap Simon Vestdijk (1450 leerlingen) in Harlingen. “Wees wijs, wijs af”“,Geen tweede athenaeum in de regio. Zeg wat, moet je hier mee. 1 + 0 wordt zomaar 2” en “Neteltje in het bos, wij zijn de klos”.

Dagelijks worden de leuzen gefotografeerd en opgestuurd naar staatssecretaris Netelenbos. Want schoolleiding en docenten zijn razend over haar besluit een atheneumafdeling toe te staan aan de protestants christelijke scholengemeenschap Anna Maria van Schurman (900 leerlingen, nu nog VBO/MAVO/HAVO) in het naburige Franeker. Van de 300 athenaeumleerlingen aan de Harlinger scholengemeenschap (VBO/MAVO/HAVO/VWO) komen er 160 uit Franeker en omgeving. De leerkrachten van de vroegere rijksschool schreven allen een persoonlijke brief naar de staatssecretaris. Daarin wordt uiteengezet dat het athenaeum in Harlingen “ernstig” wordt bedreigd als er een identieke afdeling in Franeker komt.

Rector F. Boersma van de RSG Simon Vestdijk noemt het een “volslagen raadsel” dat Netelenbos de aanvraag uit Franeker heeft gehonoreerd. Ze is volgens hem voorbij gegaan aan de voorwaarde dat een nieuwe afdeling geen negatieve effecten mag hebben op omliggende scholen. Boersma schat dat een concurrerend athenaeum in Franeker voor de Harlinger RSG een verlies van 300 leerlingen (op alle afdelingen) zal betekenen. Niet alleen zullen Franeker leerlingen voortaan in hun eigen stad naar het VWO gaan, ook een aantal protestants-christelijke ouders uit Harlingen zal zijn kinderen straks naar Franeker sturen.

Boersma heeft steun van het provinciaal bestuur. Gedeputeerde Staten van Friesland noemen de uitbreiding van de school in Franeker een “ernstige aderlating” voor de RSG, die de school in “ernstige problemen” zal brengen. En dat geldt ook voor de roomskatholieke scholengemeenschap Titus Brandsma in Bolsward en de christelijke scholengemeenschap Comenius in Leeuwarden. Gedeputeerde Staten adviseerden het ministerie van onderwijs daarom tot drie keer toe de aanvraag uit Franeker af te wijzen. GS en de Harlingers stellen bovendien vast dat het aantal leerlingen in de economisch zwakke regio gestaag terugloopt.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van onderwijs heeft Netelenbos de aanvraag gehonoreerd op grond van de vier wettelijke criteria: het advies van Gedeputeerde Staten, de effecten op naburige scholen, de breedte van de scholengemeenschap en de leerlingenprognoses. “Het advies van GS was negatief, maar dat hoeft de staatssecretaris niet klakkeloos over te nemen. Over de effecten op andere scholen waren de meningen verdeeld. Op basis van het totale plaatje en alles overwegende is ze tot dit besluit gekomen.”

Een bijzonder aspect aan de 'schoolstrijd' is dat de protagonisten beide een dependance in de andere stad hebben. De Franeker scholengemeenschap fuseerde dit jaar met een christelijke MAVO in Harlingen. En de Harlinger school fuseerde op haar beurt met een MAVO/VBO-scholengemeenschap in Franeker.

Krijgt Franeker zijn athenaeum dan dreigt er volgens Boersma een “bizarre en grimmige concurrentieslag” over de hoofden van de leerlingen heen. “Wij zijn dan twee gelijksoortige scholen, die elkaar verzwakken. Wij worden uitgekleed om een andere school half aan te kleden. Ook zij bouwen iets half op.” Liever ziet Boersma dat Simon Vestdijk en AMS gaan samenwerken.

Voorzitter C. Joosen van het bestuur van de Franeker scholengemeenschap AMS voelt weinig voor samenwerking met de RSG. “We hebben een verkennend gesprek gehad, maar zolang wij nog geen zelfstandig athenaeum hebben, praat je vanuit een ongelijkwaardige verhouding. Een fusie waarbij wij achterop als fietslicht dienen is voor ons geen optie.” Hij noemt de protesten van de Harlingers “opgeklopt”. Het leerlingenverlies op de RSG zou in de becijferingen van de Besturenraad Protestants-christelijk onderwijs beperkt blijven tot 100. De directie schat dat in Franeker een athenaeumafdeling 255 leerlingen moet kunnen trekken. “Dat is de stichtingsnorm en die halen we”, aldus directeur D. de Boer.

Waar het om gaat is dat de AMS een complete school moet worden, met een eigen athenaeum. Joossen: “Dat past in het landelijke beeld. Wij zijn in Nederland één van de weinige scholengemeenschappen, zo niet de enige, die nog incompleet is. Zolang we dat zijn, zijn we kwetsbaar.” Wat voor bestuur en directie zwaar weegt is dat ouders vrij moeten kunnen kiezen naar welke school ze hun kind sturen. “Het is een verschraling als die vrijheid van onderwijs er niet is”, aldus Joosen.

De door Boersma voorspelde concurrentieslag voorziet Joosen niet. In zijn ogen is er geen sprake van “meer van hetzelfde”. Integendeel, de AMS is een school met een eigen pedagogische en christelijke identiteit, legt hij uit. “Wij zijn van oorsprong een middenschool en in die traditie vullen we ons onderwijs nu nog in.” Maar het belangrijkste argument vindt Joosen dat het christelijk onderwijs versterkt wordt.

Inmiddels hebben de Pvda- en VVD-fracties van de gemeente Franekeradeel en de Harlinger gemeenteraad - met uitzondering van het CDA - zich achter de RSG geschaard. Ook een meerderheid van de vaste Kamercommissie voor Onderwijs is tegen een christelijk athenaeum. Volgens Boersma is Netelenbos “als de dood dat ze het bijzonder onderwijs tekort doet”. “We hopen dat ze er geen prestigestrijd van wil maken.” Als Netelenbos haar besluit niet intrekt stapt Boersma naar de Raad van State. En als dat niet helpt, dan gaat hij “creatief concurreren”. “Dan openen we een brede instroom in onze Franeker dependance. Ik geef het niet op.”

In Franeker verbazen bestuur en directie zich over zoveel strijdlust. “Wij hebben geen behoefte aan plakkaten voor de schoolramen. Een kwestie van stijl”, aldus Joosen. “En”, voegt hij eraan toe, “het geeft ook aan hoe je je eigen kracht inschat.”