Smullen uit de biobak

Lydia Rood: Marietje Appelgat en haar vieze vrienden. Met tekeningen van Annemarie van Haeringen. Uitg. Leopold. Prijs ƒ 24,90. Vanaf 8 jaar. -: Lekker slapen, diefjesmaat. Uitg. Leopold. ƒ 10,- Vanaf 8 jaar.

Een potje vèrspugen, dat gaat nog. Maar wat te denken van een wedstrijdje kunstpoepen of met z'n allen kakkerlakken kraken? Toch zijn dit bij uitstek feestelijke activiteiten. De titelheldin van Lydia Roods Marietje Appelgat en haar vieze vrienden kan zich eigenlijk niks leukers voorstellen. En die vieze vrienden ook niet natuurlijk.

Marietje Appelgat stinkt. En niet zo'n beetje ook, maar 'een uur en een kwartier in de wind'; later wordt dat zelfs 'een uur en drie kwartier'. Daar hebben we een probleem, want zo'n stinkend kind wordt natuurlijk vreselijk gepest en voor je het weet gaat ze volledig over de rooie, zodat het schoolhoofd eindelijk een goede reden heeft om haar van school te sturen. Dat gebeurt aan het begin van het boek en in wat volgt moet de moeizame weg naar het Zelfvertrouwen afgelegd worden. Dit stramien - Zielig Kind overwint Probleem - is in veel kinderboeken terug te vinden, alleen is de aanpak van Lydia Rood ten opzichte van haar heldin nogal ongebruikelijk: Marietje Appelgat blíjft vies. Want vies is lekker.

Maar liefst 115 bladzijden lang heeft de schrijfster zich uitgeleefd in het bedenken van viezigheden. Constant rondlopen met een wolkje vliegen boven je hoofd, smullen van uit de biobak opgedolven etensresten, in het riool slapen onder een dekentje van warme, levende ratten - het is maar een greep uit het aanbod. Marietje Appelgat die, om er maar bij te horen, in eerste instantie niets liever wil dan schoon zijn, leert het steeds meer waarderen. Want bij de viezerikken ('uitvallers') die ze op de vuilnisbelt en in het riool tegenkomt vindt ze wat gewone, nette mensen - maar ook haar zo mogelijk nog viezere moeder - haar niet kunnen geven: warmte. Wat dat betreft is Marietje een heel gewoon meisje. Alleen de buitenkant is anders.

Kinderen vinden het vast prachtig, dit onorthodoxe sprookje over een meisje dat doet wat niemand doet en durft wat niemand durft. 'Schoon' staat nu eenmaal voor 'saai', en daarom zijn uitgesproken poetstypes altijd onuitstaanbaar - denk aan de immer met een spuitbus gewapende mevrouw Helderder uit Annie M.G. Schmidts Pluk van de Petteflet.

Maar ook vies kan saai zijn. Hoe beeldend dit verhaal ook geschreven is, na verloop van tijd weet je het wel: de brave burgerij is niks voor Marietje, haar biotoop is nu eenmaal de vuilnisbelt. Aan de andere kant heeft een heldin die zowel afkeer inbezoemt als sympathie wekt, ook wel weer iets aardigs. En Rood weet haar absurde verzinsels geestig te verwoorden. Vooral in de dialogen gaat haar dat goed af. Zoals wanneer vuilnisman Vondel Marietje uitlegt dat hij haar niet mee naar huis kan nemen omdat hij al zeven kinderen heeft: “Allemaal van de vuilnisbelt. Mijn vrouw heeft me gevraagd uit te kijken naar een knappe broodrooster en een paar zwarte schoenen, maar kinderen mogen niet meer mee naar huis.”

Het thema van de komende Kinderboekenweek, 'In het holst van de nacht', inspireerde dezelfde schrijfster - dit jaar Zilveren-Griffelwinnares voor haar jeugdroman Een mond vol dons - tot het boekje Lekker slapen, diefjesmaat.Het is een leuk, pretentieloos verhaal over een jongen die als hij 's nachts naar de wc gaat opeens op een inbreker stuit, een gewapende nog wel. Tussen de twee ontspint zich een droogkomisch weergegeven gesprek waaruit blijkt dat ze veel met elkaar gemeen hebben: niet alleen hun voornaam, maar ook liefde voor voetbal, humor en intelligentie.

Eigenlijk, zo leren we, is dief Daan een gewone, aardige man die toevallig inbreker is geworden in plaats van profvoetballer, en op zijn beurt ontpopt de jongen Daan zich ook tot dief. Geïnspireerd door wat de echte inbreker hem eerder die nacht heeft verteld, drukt hij vlakvoordat de inbraak ontdekt zal worden nog een zilveren dienblad achterover. Zijn ouders zijn er niet bijzonder aan gehecht en de verzekering betaalt toch wel - waarom zou hij het dan niet stiekem verkopen? Overigens, Daans moeder kan er ook wat van: die stelt na de inbraak een lijst op 'van alle dingen die weg waren, en ook van sommige dingen die niet gestolen maar alleen zoek waren.'