Longpest besmettelijk en vaak dodelijk

ROTTERDAM, 23 SEPT. Pest wordt veroorzaakt door de bacteriesoort Yersinia pestis die normaal in knaagdieren leeft. Zodra mensen door slechte voedselopslag of gebrekkige vuilafvoer in contact komen met besmette ratten bestaat de kans dat de pest uitbreekt.

Meestal brengen knaagdiervlooien die op mensen overspringen de ziekte over. Maar ook besmetting door direct contact is mogelijk, vooral als mensen gedode en beschadigde knaagdieren aanraken of villen en slachten (ook hazen en konijnen kunnen besmet zijn). Na een vlooienbeet komt de bacterie op de plaats van de beet binnen. Bij direct contact met dode dieren dringt de Yersinia-bacterie binnen door wondjes en slijmvliezen van de luchtwegen.

Longpest, waarover nu in India paniek is uitgebroken, is de gevaarlijkste van drie vormen van de pest. De andere twee zijn builenpest en bloedpest. Bij patiënten met longpest heeft de bacterie zich in de longen van het slachtoffer genesteld.

De zieke overleeft de aantasting van zijn longen vaak niet. De patiënt is besmettelijk voor zijn omgeving doordat de bacterie in uitgenieste en gehoeste druppeltjes en speeksel zit.

Minder gevaarlijk is de builenpest, waarvan op dit moment in India eveneens gevallen zijn gesignaleerd. Die kenmerkt zich door harde en pijnlijk opgezwollen lymfeklieren in de buurt van vlooiebeten. Bij het begin van hun ziekte voelen pestpatiënten zich beroerd door hoofdpijn, koude rillingen en koorts.

Bloedpest is de zeldzame vorm, waarbij de bacterie zich in de bloedbaan nestelt en sepsis (bloedvergiftiging) veroorzaakt die nadat de patiënt in coma is geraakt evenals longpest vaak dodelijk afloopt.

Pestlijders zijn meestal goed te genezen als ze in een vroeg stadium een kuur krijgen met gangbare antibiotica als streptomycine, kanamycine, chlooramfenicol of tetracyclines.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert - als de ziekte eenmaal is uitgebroken - om, naast opsporen van patiënten en behandeling met antibiotica, allereerst de vlooien te bestrijden met insecticiden. Pas daarna moeten de knaagdieren worden uitgeroeid, want knaagdiervlooien springen vooral op mensen over als hun eigen gastheren dood zijn.

Pest is berucht door de middeleeuwse epidemieën in Europa. Afgezien van een enkele late epidemie (aan het eind van de vorige eeuw in de Verenigde Staten) flakkert de ziekte regelmatig op in de gebieden waar de knaagdierenpopulaties besmet zijn. Onder instabiele omstandigheden (oorlog, honger, natuurrampen, vluchtelingen) steekt de pest ook makkelijk de kop op. In de Middeleeuwen overleed ongeveer de helft van de patiënten.

De tegenwoordige pestbacil is milder. Verreweg de meeste mensen overleven de builenpest, vooral als ze antibiotica krijgen. Bloedpest en longpest zijn echter ernstige vormen met een grote overlijdenskans. De WHO kreeg in 1992 pestmeldingen uit 9 landen met in totaal 1768 patiënten van wie er 198 overleden.