A Whiter Shade of Pale

In 'De haveloze piano', een van de vroegste verhalen van Belcampo, komt een pianist voor die zo sentimenteel kan spelen dat de stroopvaten op zolder gaan lekken. Het is zo mooi uitgedrukt dat je er geen woord aan zou moeten toevoegen maar juist het volmaakte is de uitdaging voor de exegeten. In deze beeldspraak, dus, is niet zomaar een simpele, doeltreffende kortsluiting tussen woord en beeld tot stand gebracht; ook kleur, smaak en substantie doen mee, en het geheel roept een tafereel van zeer langzaam, zoetig-bedervend druipen in zwijmelende klanken op.

Als ik vroeger Procol Harums A Whiter Shade of Pale (1967) hoorde, moest ik weleens aan de haveloze piano denken. Dat kwam vooral door de orgelmuziek waarmee het begint. Daarna, door de tekst, werd het publiek voor een raadsel gesteld. Het was tragisch, het was benauwend, de dichter was verdwaald, waarschijnlijk dronken (As the ceiling flew away), er was aan al dat ongeluk niets te doen, maar waar ging het over? Er waren liefhebbers die in de regel As the Miller told his tale een verwijzing naar Chaucers Cant1701995125zich opmaakten om naar de kust te vertrekken. She said there is no reason/ And the truth is plain to see kon worden opgevat als een toespeling op het 'geworpen zijn' in de zin van Sartre. We k2002873701zestig gingen voorbij, de disco's hadden behoefte aan minder contemplatieve muziek, en steeds bleker werden de flarden van Harum.

The Independent heeft nu nieuw licht op het vraagstuk geworpen. Een componist in Manchester, Mike Butler, heeft de tekst van een onbekend gebleven couplet opgediept; regels die nooit zijn gezongen en die in het tumult en de mist van de tijd uit het oog waren verloren. Afgelopen zondag heeft The Independent de ontdekking met een beschouwing van Butler gepubliceerd. Op de voorpagina vergelijkt de krant de gebeurtenis met het breken van de geheime nazi-code Enigma door de geleerden van Bletchley Park in de oorlog (een van hen, Alan Turing, is nog te zien geweest in Rudy Kousbroeks Zomergasten). Mij schoten de Dode Zeerollen te binnen.

De jaren zestig, hoe ze nu dan ook mogen worden gewaardeerd, zijn aan degenen die ze bewust hebben meegemaakt niet ongemerkt voorbij gegaan. Wat zijn herinneringen? Afgezien van de historische betekenis zijn het de uren van je leven, en zo heeft Procul Harum er een paar gevuld die 'we' (de generaties van de jaren zestig) ons nog herinneren: met een raadsel van stroop maar ook met een geheimzinnige poëzie die nu eenmaal met je verleden samenhangt.

De nu bekend geworden regels voegen op het eerste gezicht niet veel aan onze feitenkennis toe maar ze hebben wel dezelfde poëtische greep die de vertrouwde tekst kenmerkt: My mouth by then like cardboard Seemed to slip straight through my head

Als het geen poëzie zou zijn, is het in ieder geval een scherpe diagnose.

De speurder van The Independent heeft ook de inspiratiebron ontdekt, en dat is misschien nog van meer betekenis dan dat we nu deze op zichzelf geladen regels kunnen lezen. Toen, in de jaren zestig, is het gebeurd dat er een paar tekstschrijvers bij elkaar zaten, en dat er (zo gaat het verhaal) een meisje voorbij kwam, en een van die schrijvers zei: 'Hey! You've gone a whiter shade of pale!' Onvertaalbaar. Witter dan was? Een beetje bleker dan wit? Iets witter dan bleek? In het Nederlands doen alle variaties aan reclame voor een wasmiddel denken, terwijl niets de achteloze doeltreffendheid van een losse opmerking heeft.

De tekstschrijver, die erbij was, zag toen nog niet het entree van zijn goudmijn maar het bleef in ieder geval in zijn brein haken. En zo is het gekomen. Butler schrijft: “A whiter shade of pale heeft zowel de onaantastbaarheid van een regel uit Shakespeare als de snelle greep van een geslaagde regel van een reclametekst.” Die vondst dwong tot een vervolg. Na de titel is het lied gekomen, en met het lied het raadsel dat, volgens mij, door deze ontdekking, nog juist op het nippertje aan het einde van de zomer, eerder wordt vergroot dan opgehelderd.