Van Hanegem gaat voorlopig niet met de kleine fietsen

HEERENVEEN, 22 SEPT. Voor de wedstrijd staart hij met zijn donkere, glazige ogen in een koffiebekertje, een sigaret onafgebroken binnen handbereik. Tijdens de wedstrijd zit hij diepverscholen in de dug-out, genietend van “heel aardig voetbal”. En na afloop van het met 4-0 gewonnen duel bij Heerenveen neemt Willem van Hanegem plaats in de spelersbus, gezellig keuvelend met “de jongens die wat hebben laten zien”.

De trainer van Feyenoord leeft nog, hij geniet nog steeds het vertrouwen van zijn spelers, zoals hij andersom het volste vertrouwen heeft in hun voetbalkwaliteiten. Het wederzijdse respect wordt niet beschaamd in het uitverkochte Abe Lenstra-stadion. De Feyenoorders lopen de longen uit hun lijf en spelen de beste wedstrijd van het seizoen. Van Hanegem prijst zijn spelers voor het vertoonde spel. Hij kan weer rustig gaan slapen.

In de nacht van maandag op dinsdag heeft de even gevoelige als ongrijpbare trainer naar eigen zeggen geen oog dicht gedaan. Hij heeft wakker gelegen van een aangekondigd artikel in het weekblad Voetbal International, waarin gesuggereerd wordt dat veertien Feyenoorders het vertrouwen hebben opgezegd in hun trainer. De spelers worden niet bij naam genoemd, ook niet openlijk geciteerd. Reden voor Van Hanegem om tijdens de training van dinsdagochtend zijn selectie te confronteren met de geruchten. Als het waar blijkt te zijn, dan pakt hij zijn biezen. Wie heeft wat gezegd? Niemand steekt zijn hand op.

Nog dezelfde dag wordt de trainer openlijk gesteund door de meeste Feyenoorders. “En niet eens door degenen van wie je het zou verwachten.” Maar wie is de informant die de vuile was naar buiten heeft gebracht? “Ik heb een vermoeden, maar als je het niet honderd procent zeker weet, kun je niks beginnen.” Zijn gezicht verraadt nog steeds een slapeloze nacht. Het doet een beetje denken aan die ene zomeravond in 1978. Voor de televisiecamera kondigt de huilende international Van Hanegem aan dat hij niet naar het WK in Argentinië gaat. De Kromme voelt zich verraden door de nieuwe vedetten Krol en Haan, die het niet meer in de dertiger zien zitten.

Inmiddels is de begaafde middenvelder een boeiende oefenmeester geworden. Maar zijn ingewikkelde karakter is in die zestien jaar nauwelijks veranderd. Zijn zachtaardige trekken worden overschaduwd door een diep geworteld cynisme. Na een zwakke wedstrijd krijgen steeds dezelfde jongens de schuld: Trustfull en Gorré. Het tweetal uit zijn onvrede en krijgt steun van een enkele ploeggenoot. Maar de meeste Feyenoorders genieten van de vrijheid die de coach hen biedt. Feyenoord gaat door voor een vriendenclub en heeft het succes voor een groot deel aan die goede sfeer te danken. Het sterke collectief wint onder Van Hanegem de landstitel en de KNVB-beker.

Dat de Rotterdamse club vorig jaar speltechnisch tekort is geschoten tegen Ajax, is voor de tegendraadse oefenmeester geen aanleiding om versterkingen te vragen bij direkteur Thijs Libregts. De bureauman heeft sowieso nauwelijks contact met de veldtrainer. Hun tussenpersoon is Geert Meijer, de assistent van Van Hanegem. De laatste twee vormen een hecht koppel. Meijer voelt zich ogenschijnlijk aangetrokken tot het lot van Van Hanegem.

De spelers geven aanvankelijk geen commentaar, ze zijn gebrand op een goede wedstrijd. Na de zwakke resultaten tegen achtereenvolgens Ajax (Super Cup), Dordrecht'90, Go Ahead Eagles (competitie) en Vilnius (Europa Cup) willen ze beter presteren. De monden worden gesnoerd, de mouwen opgestroopt en de tegenstander met gemak verslagen. “Ook een beetje voor de trainer”, zegt Regi Blinker. “Vooral voor mezelf”, zegt John van Loen. De meegereisde fans scanderen de naam van Willem van Hanegem, de volksheld bij uitstek. Hij is geliefd bij het grote publiek, omdat hij eerlijk is en gevoel voor humor heeft.

Na de wedstrijd maakt hij zijn gebruikelijke grapjes, maar de schijn bedriegt. Natuurlijk heeft hij het benauwd gehad. “Bij een nederlaag wordt de pijl automatisch op de trainer afgevuurd”, zegt hij aan het begin van de avond. Nu heeft Feyenoord zes punten uit vier gespeelde uitduels. Aanstaande zondag speelt de Stadionclub zijn eerste thuiswedstrijd in de gerenoveerde Kuip, waar Willem II op bezoek komt. In deze vorm wordt Feyenoord misschien geen kampioen, maar een tweede of derde plaats is zeker mogelijk.

De selectie heeft weinig echte uitblinkers, zoals Ajax en PSV die hebben. Van Hanegem heeft de beschikking over zestien min of meer gelijkwaardige voetballers. Wie spelen er zondag? Mogen Taument en Witschge weer opdraven, nadat ze tegen Heerenveen met opzet buiten de basis zijn gelaten? De vaste krachten moeten boeten voor een zwak optreden in Litouwen. Hun respectievelijke vervangers Kiprich en Van Bronckhorst spelen een goede wedstrijd tegen Heerenveen. De laatste krijgt in bedekte termen een pluim van Van Hanegem. “Ik durf het bijna niet te zeggen, maar het is misschien wel voor herhaling vatbaar.” Hij lacht minzaam, de geplaagde trainer.

Twee dagen eerder heeft hij gedacht aan opstappen. “Ik stelde me al weer voor hoe ik met die kleine ging fietsen.” Van Hanegem refereert aan een paar jaar geleden, toen hij als ambteloos burger zijn familiebanden heeft aangehaald. Maar een hernieuwde werkloosheid zit er voorlopig niet in. Volgens Feyenoord-voorzitter Van den Herik staat de functie van Van Hanegem “op geen enkele manier ter discussie”.

Van den Herik beschouwt het stroeve contact tussen Van Hanegem en Libregts als een oplosbaar probleem. Libregts wordt in hetzelfde VI-artikel veelvuldig geciteerd. Dat het zo niet langer kan, dat er een oplossing moet komen. Geconfronteerd met die woorden, haalt de direkteur schijnbaar verbaasd zijn schouders op. “Het gaat om de trainer en de spelers, niet om mij.” Als het aan Van Hanegem ligt, kunnen de gesprekken met Libregts achterwege blijven. “Als hij niet op het veld komt, hoef ik toch ook niet naar zijn kantoor. Dat deed ik als speler ook niet.”