Oudste menselijke voorouder gevonden

ROTTERDAM, 22 SEPT. Een Japans-Amerikaans team archeologen heeft in Ethiopië resten van een aapmens gevonden die circa 4,4 miljoen jaar geleden leefde. Dit is de oudste directe voorouder van de mens die tot dusverre is gevonden.

De vondsten, die staan beschreven in het wetenschappelijk tijdschrift Nature dat vandaag verschijnt, bestaan uit tanden, fragmenten van een schedel, een gedeelte van een onderkaak van een kind en enkele armbeenderen. Er zijn in totaal 17 fragmenten van verschillende individuen gevonden. Roofdieren hebben de meeste botfragmenten ernstig beschadigd.

De vindplaats, bij het dorpje Aramis in het Awash-dal ten oosten van Addis Abeba, bevindt zich honderd kilometer ten noorden van de vindplaats van 'Lucy', de oudste mensaap tot nu toe die de wetenschappelijke naam Australopithecus afarensis draagt.

Het team, onder leiding van Tim White van de universiteit van Californië, heeft het gebied meer dan een jaar uitgekamd. De Japanner Gen Suwa vond op 17 december 1992 de eerste tand in een bed met kiezelstenen.

Omdat de nieuwe vondsten 1,2 miljoen jaar ouder zijn dan 'Lucy', was een nieuwe soortnaam noodzakelijk. Gekozen is voor Australopithecus ramidus, naar ramid, het regionale Afar-woord voor 'wortel'. De oermens ramidus bevindt zich dichter bij de afsplitsing van mens en mensaap dan alle voorgaande vondsten - enkele omstreden botfragmenten daargelaten.

Ramidus zal nog maar weinig menselijke trekken hebben gehad. Hij was ongeveer 1,35 meter lang, al is niet zeker dat hij rechtop heeft gelopen. Er ontbreekt vooralsnog een fragment van een heupbeen of een dijbeen.

Van groot belang zijn de tanden die gevonden zijn. De tanden zijn kleiner dan bij afarensis, maar groter dan bij een chimpansee. Het tandglazuur van ramidus is dun, net als bij vruchten etende mensapen. Bij mensachtigen als afarensis en de moderne mens is het glazuur juist dik, een aanpassing aan een harder dieet als zaden en knollen.

Op grond hiervan mag de conclusie zijn dat de nieuwe ramidus eerder een kleine chimpansee is. Maar de vorm van een gevonden hoektand is niet erg chimpansee-achtig, meer diamantvormig in plaats van lang en scherp.

Pag.5: Ook ramidus had voorkeur voor het bos

Vooral op grond hiervan claimen de onderzoekers dat ramidus een mensachtige was.

De datering is uitgevoerd met de kalium-argon methode. Deze methode berust op het radioactieve verval van een kaliumisotoop naar argon. Door de hoeveelheid argon te meten kan bij een bekende halfwaardetijd de ouderdom van het gesteente berekend worden. Een zwak punt van de kalium-argon methode is dat niet het botmateriaal zelf, maar gesteente dat er vlak naast ligt, wordt onderzocht. Hierdoor zijn allerlei fouten denkbaar. Er zijn echter ook botresten van andere dieren aangetroffen, die de berekende ouderdom aannemelijk maken. Dit zijn voor het merendeel typische bosdieren, zoals de koedoe, een bosantiloop, zodat het voor de hand ligt dat ook ramidus een voorkeur had voor het bos.

Als de vondsten door andere archeologen geaccepteerd worden, zou de term 'missing link' langzamerhand alleen historische betekenis krijgen. De aapmens ramidus leefde vrij kort na de periode waarin de gemeenschappelijke voorouder zich splitste in een tak die tot mensen en een die tot de grote mensapen zou leiden. De term missing link (ontbrekende schakel) stamt uit de tijd waarin algemeen getwijfeld werd aan deze toedracht. Inmiddels zijn vele links gevonden. Hoewel iedere vondst welkom is, bestaat er geen speciale schakel die ontbreekt.

Verwacht mag echter worden dat de interpretatie van de vondst nog heel wat kritiek te verduren krijgt. Is ramidus niet eerder een vroege chimpansee? En is de ouderdom wel correct bepaald? De 17 fragmenten zijn zwaar beschadigd en geven net te weinig informatie voor harde conclusies die de onderzoekers claimen. Hoewel de Britse ochtendbladen met de vondsten openden, zag de redactie van Nature geen aanleiding om de vondsten vooraf te melden in de wekelijkse perssamenvatting.