De worsteling met een sprekende meteoriet

Na jaren van onthouding eindelijk weer eens de algemene politieke beschouwingen live gevolgd. Zijn ze inmiddels veel spannender geworden? Zit je vijf uur lang op het puntje van je stoel, gebiologeerd door het oratorische talent dat zich in 's lands belangrijkste vergaderzaal heeft verzameld?

Néé? Maar waarom dan niet? Per slot van rekening zijn er betere redenaars onder de fractievoorzitters gekomen. Rosenmöller, Wallage en Bolkestein staan verbaal sterker in hun schoenen dan vroegere fractievoorzitters als Beckers, Wöltgens en Voorhoeve. Aan duistere orakeltaal en grammaticaal krakende zinnen maakten zij zich gisteren zelden schuldig. Maar de Nederlandse politicus zweert nu eenmaal bij het plichtmatige voorlezen van een beschouwing, die hij al aan de schrijvende pers ter beschikking heeft gesteld en die we dus 's avonds net zo goed in de krant kunnen lezen.

Kijken naar de algemene politieke beschouwingen is dan ook zonde van je tijd. Het is te vergelijken met het aanschouwen van dat bekende kunstfilmpje waarin niets anders te zien is dan een plant in een bloempot, symbool van roerloosheid, waaruit na twaalf minuten opeens een blaadje valt - een knipoog naar de eentonigheid van het leven.

De NOS zou kunnen volstaan met de samenvatting van een half uur, 's avonds door Den Haag Vandaag. Mingelen en zijn mensen halen bekwaam de krenten uit zo'n taai middagje Haagse politiek. In die samenvatting lijkt het nog wat, maar vergis u niet: het is de journalistieke vertekening van de gortdroge werkelijkheid.

Je zou mogen verwachten dat de tv-regisseur zijn uiterste best doet om zo'n vervelende middaguitzending te verlevendigen met verrassende close-ups. Dommelende ministers, in hun neus tastende Kamerleden (Brinkman?), de woedende stuipen van Janmaat. Eén shot van Erica Terpstra - zelfs als ze die kolossale hoed niet op heeft - kan een roesverwekkend effect hebben op de tv-kijker: alle jeugdherinneringen aan de kloekmoedige akela van de welpen komen weer boven.

Maar niets daarvan. De tv-regisseur van de NOS moet gistermiddag in een diepe slaap zijn geraakt. Bij de weinige spannende of hilarische momenten gaf hij niet thuis. Hoe keek voorzitter Deetman als Janmaat aan het woord was? Waar bleef Janmaat trouwens als hij klaar was met zijn interrupties? (Uit de woorden van een Kamerlid begreep ik dat hij terstond achter de coulissen verdween.) Op een zeker moment zei spreker Wolffensperger een tikje verwijtend: “Als het kabinet is uitgelachen, ga ik door.” Maar er volgden géén beelden van de ministeriële bankjes, en we zullen dus nooit weten of Van Mierlo zat mee te lachen.

Zo'n integrale tv-registratie accentueert, onbedoeld, genadeloos de zwakke kanten van iemands presentatie. Dat is misschien het enige voordeel ervan, behalve voor de betrokkene. Het is na gistermiddag duidelijk dat CDA-fractieleider Heerma de komende jaren voor de Nederlandse cabaretiers een dankbaar voorwerp van imitatie zal zijn. “Meneer de foorrsitter, het hoorrt so te sijn, dat een seerr aansienlijk...”

Het enige boeiende aspect van de rechtstreekse uitzending was de confrontatie van Janmaat met de Kamer en haar voorzitter. Door tijdgebrek kon Den Haag Vandaag dat 's avonds niet in al haar fascinerende facetten laten zien. Hoe te reageren op deze sprekende meteoriet? Dat blijft een probleem waar ieder Kamerlid op zijn manier mee worstelt. Zodra het woord 'buitenlander' of 'asielzoeker' viel, beende Janmaat naar de interruptiemicrofoon. De linkerhand aan de heup en het gezicht op smalend.

Wallage probeerde hem te negeren, maar reageerde ook één keer bijtend: “Als ik het over verloedering (van de steden) heb, bent u net op tijd.” Rosenmöller reageerde niet toen Janmaat hem toensnauwde: “U noch de PvdA heeft de allochtonen meer kunnen bieden dan kommer en kwel.” Bolkestein bleef het beleefdst: “Dat kan ik niet eens zijn met de heer Janmaat.”

In het begin van de middag dreigde voorzitter Deetman even uit zijn onpartijdige rol te vallen. Boos belette hij Janmaat een vervolgvraag te stellen aan Wallage. Janmaat zette, terecht, door waarna Deetman van verder ingrijpen afzag. Maar de Kamervoorzitter kreeg aan het einde van de middag zijn kans op vergelding en hij maakte er dankbaar gebruik van. De aandacht van de toehoorder dreigt te verslappen onder de lawine van Janmaats weergaloze anakoloeten. Deetman was echter bij de les gebleven en greep doortastend in, toen Janmaat het vermoeden uitsprak dat allochtone politiemensen wel 'een oogje zouden dichtknijpen als het hun lotgenoten betreft'.

Janmaat zei aan het slot van zijn beschouwing dat hij bewust had afgezien van kritiek op het asielbeleid. “Daar zullen we wel op ingaan, maar dan als de tv het ook uitzendt.” De man wist niet dat de NOS hem op dat moment rechtstreeks naar alle hoeken van het land stond uit te stralen. Hij had vergeten zijn omroepgids (welke?) te raadplegen. De allochtonen van Nederland kunnen nog steeds gerust gaan slapen.