Schaker opgelucht na remigratie naar moedertje Rusland; Alex Chalifman is weer thuis

TILBURG, 21 SEPT. Russische schakers die op zoek naar een beter bestaan hun vaderland verlaten zijn al vele jaren schering en inslag. De Amerikaanse nationale ploeg bestaat inmiddels grotendeels uit emigres, hetzelfde geldt voor de ploeg van Israel, en menig Europees land heeft minimaal een oud-Rus in de gelederen. Alexander Chalifman, de eerste speler die gisteren in het Interpolis knock out-toernooi een plaats in de kwartfinales afdwong, deed iets volstrekt unieks. Verleden jaar remigreerde de 28-jarige Chalifman vanuit Duitsland naar moedertje Rusland. Met gerechtvaardigd vertrouwen legt hij de uitdaging op tafel een andere Russische schaker te noemen die op zijn schreden terugkeerde.

Chalifman week eind 1990 uit naar Duitsland. Hij wil niet haatdragend zijn, maar concludeert zonder omwegen: “Duitsland is een erg goed land. Voor Duitsers. Een buitenlander blijft altijd een vreemdeling.” Enig gevaar dat zijn omgeving hem bij thuiskomst alsnog van 'verraad' zou betichten, bestond er volgens de Leningrader die als Petersburger terugkwam in het geheel niet. “Dat gevoel kennen ze niet eens. Iemand die vertrekt heeft aanzien omdat hij sterk en slim genoeg is om te gaan”, verduidelijkt hij laconiek.

Chalifman wikte lang voordat hij besloot zijn materiele welstand in Frankfurt weer in te ruilen voor de vertrouwde omgeving van zijn familie en vrienden. Nuchter stelt hij dat “het ook geen economische motieven waren die me naar Duitsland brachten. Ik verafschuwde het communistische systeem. Ik weet dat ik nu voor mijn brood eerst zeven winkels moet aflopen, maar ik ben thuis. Rusland is nu een arm land, maar het is vrij. De enige band die ik nog had waren de Russische kranten die ik op het station kocht. Dat was niet genoeg.”

Onder die nieuwe omstandigheden was de uitnodiging uit Tilburg meer dan welkom. Het schaakklimaat in Rusland gaat zwaar gebukt onder de economische malaise. Chalifman trekt zelfs een vergaande conclusie. “Nu wordt pas duidelijk dat schaken in Rusland helemaal niet zo populair was. Het was voor een groot deel propaganda. Er blijkt momenteel voor allerlei kunstuitingen geld te zijn, maar voor schaken is geen sponsor te vinden.”

Vanuit sportief oogpunt stelt de uitnodiging hem in staat zijn laatste twee optredens in Nederland te wreken. In december nam hij met het verkeerde oogmerk deel aan het PCA-toernooi in Groningen. Op de dag dat Zjiri-novski zijn eerste grote electorale succes behaalde, besloot Chalifman, die zich in Belgrado bevond, dat hij graag nog een paar weken van huis bleef. “Ik was er niet klaar voor de mensen te zien die net op Zjirinovski hadden gestemd.” Meteen na Groningen ging het nog beroerder in Wijk aan Zee, waar Salov hem in hun kandidaten-match verpulverde. Chalifman wacht niet op de vraag, maar ontzenuwt meteen de geruchten dat hij eigenlijk verloor van koning Alcohol. Gelaten vertelt hij dat het ingrijpende persoonlijke problemen waren die hem parten speelden. Zijn regelmatige aanvaringen met de fles ontkent hij niet, maar juist in Wijk aan Zee had hij zich voorbeeldig gedragen. Net zoals hij de laatste anderhalve maand geen druppel heeft gedronken. Zijn zenuwen onderdrukt Chalifman, die met zijn 2.645 Elo-punten als zesde geplaatst is, nu met een eindeloze reeks filtersigaretten. Daarom stak het hem in het bijzonder dat er in de perskamer niet lang naar een verklaring werd gezocht toen hij voor zijn barragepartij tegen Svidler een kwartier te laat kwam. “Waarom verzinnen mensen zoiets? Het was de wekfunctie van mijn horloge die me in de steek liet.”

Zijn goede spel in Tilburg brengt hij niet in verband met zijn onthouding. “Ik heb geleerd om mijn schaken los te zien van mijn prive-problemen. Ik ben hier om te schaken en niet om mijn problemen op te lossen.” Vlak na zijn verhuizing naar Duitsland zei hij opgelucht weer te kunnen adem halen. Met een wrang lachje omschrijft de Petersburger zijn gemoedsgesteldheid nu: “We leven nog.”