Peking weet zich geen raad met schietpartij

PEKING, 21 SEPT. Voor de 11 miljoen inwoners van de Chinese hoofdstad is de feestvreugde ter gelegenheid van het Maanfestival, een traditionele nationale feestdag, dit jaar behoorlijk verstoord.

Niet alleen door de kapitein van de gewapende volkspolitie die zich gistermorgen in alle vroegte bij een van de drukste kruispunten in het centrum van Peking aan een moorddadige willekeurige schietpartij te buiten ging, waarbij binnen een half uur acht doden en dertig gewonden vielen.

De climax kwam gisteravond toen iedereen zich verontrust in familieverband achter de televisie installeerde om wat meer te weten te komen. Meestal kijkt niemand naar het nieuws omdat het een monotone montage van de activiteiten van staats- en partijleiders is, maar dit incident had de gemoederen zodanig in beroering gebracht dat iedereen er vol verwachting voor ging zitten.

De eerste helft van het nieuws ging over de ontvangst door president Jiang Zemin en premier Li Peng van de bezoekende premier van Fiji, generaal Sitiveni Rabuka. Minutendurende afzonderlijke fragmenten van Li en Rabuka, eerst buiten op het plein, dan in een receptiekamer, dan aan de onderhandelingstafel en dan nog een met Jiang Zemin.

Van wat ze zeiden, was niets te verstaan, want alles werd overschreeuwd door de schrille stem van een omroepster die piepte dat Rabuka onderstreepte dat Fiji een 'één-China-politiek' voert en nooit officiële betrekkingen met Taiwan zal aanknopen. Vervolgens werd hetzelfde anachronistische ritueel herhaald met een delegatie uit Namibië. Niets over het schietpartij van die dag.

Chinese vrienden die ik later belde, zeiden ontzet dat zij het volle half uur van het nieuws tot het laatste moment hadden uitgekeken, maar tevergeefs. Het aftuigen van Haitianen door de politie werd de Chinezen echter niet onthouden.

In de kranten vanmorgen werd het incident in Peking niet volledig verzwegen, maar wel bijna. De grote nationale krant, het Volksdagblad, negeerde het, met het kennelijke doel dat zo weinig mogelijk mensen buiten Peking het te weten mochten komen. In de Chinese hoofdstad wist inmiddels iedereen het van CNN, de BBC en gesprekken op straat. Vandaar dat het Dagblad van Peking en de krant voor buitenlanders China Daily het niet konden verzwijgen en berichtjes van nog geen honderd woorden van het persbureau Nieuw China ergens onderop de voorpagina hadden.

Die berichten begonnen met de leugen dat een nader niet-geïdentificeerde gewapende bandiet de schutter was geweest. De bewakers van de diplomatieke wooncomplexen, die vlakbij de plaats van het incident liggen, hadden tegenover andere media echter al verklaard dat het om een compagniecommandant van het dertiende detachement van de hoofdstedelijke gewapende volkspolitie ging, die zwaar gefrustreerd was door een slepend conflict over het uitblijven van promotie.

Een reconstructie van de gebeurtenissen van gisteren: De man schoot eerst de politiek commissaris van zijn eenheid, een kolonel en een niet nader aangegeven aantal andere vopo's dood in de kazerne van zijn eenheid in Tongxian, 20 kilometer ten oosten van het centrum van Peking. Vervolgens stal hij even na zes uur 's morgens een kleine truck en reed daarmee naar de stad, bestemming Plein van de Hemelse Vrede, waar hij van plan was een bloedbad aan te richten.

Hij werd onmiddellijk achtervolgd door de verkeerspolitie die de opdracht had gekregen een barricade op te richten op de Boulevard van de Eeuwige Vrede, de grote oost-west as naar het plein en andere toegangswegen.

Om 6.40 uur werd zijn truck de weg versperd, waarop hij een taxi vorderde om hem naar het plein te rijden. De taxichauffeur weigerde zijn passagier, omdat deze een AK-47 mitrailleur bij zich droeg. De chauffeur werd prompt doodgeschoten. Daarop schoot de man nog eens zeven mensen dood, niet met wild spervuur, maar een voor een met gericht vuur. Onder de slachtoffers bevond zich een Iraanse diplomaat en zijn zoontje, en twee politiemannen. Na 25 minuten werd de compagniecommandant zelf dodelijk getroffen door een scherpschutter van de politie.

Verschillende aspecten van het drama, het eerste in zijn soort in China, baren de Chinezen zorg. Het incident had plaats temidden van een algehele crisis in de openbare orde en een snelle uitbreiding van illegaal wapenbezit. De politie is, net als de hele samenleving, totaal corrupt en werkt in toenemende mate met de onderwereld samen. De vrees bestaat dat de totale criminalisering van het land zoals die in Rusland bestaat een kwestie van tijd is.

Een ander hoofdprobleem is dat de leiders almaar snoeven dat het land stabiel is, maar nauwelijks iets doen aan de belangrijkste bron van instabiliteit: corruptie en machtsmisbruik van regering en partij. Alles schettert van de anti-corruptie leuzen, maar de corruptiebestrijding heeft plaats binnen de partij, zonder enig onafhankelijk toezichtorgaan zoals parlement, rechterlijke macht of media. De bekende, afgezaagde leus in China luidt: 'De partij is groots, glorieus en correct, want zij corrigeert haar eigen fouten.'

Een socioloog gaf als commentaar dat de regering in paniek is over het incident en het op alle manieren in de doofpot wil stoppen wegens de potentiële besmettelijke invloed die er vanuit gaat. Een dokter die gisteren gewonden behandelde zei: “Het weerspiegelt een gevaarlijke sociale emotie tegen corruptie en onrecht. Als mensen zonder politiek of religieus geloof aan alle kanten worden klem gezet in hun werkeenheden en thuis, kunnen ze gemakkelijk hun zinnen verliezen en zoiets extreems doen.” Een jongeman uit de provincie reageerde onomwonden: “Als ik de schutter was geweest zou ik op enkele leiders hebben gericht, in plaats van op onschuldige mensen.”