Ozonlaag

Het voorpagina-artikel 'Schade ozonlaag bij NASA overschat' in NRC Handelsblad van 6 september geeft een te rooskleurig beeld van de situatie rond de ozonlaag. De teneur van het artikel is gerustellend: de aantasting van de ozonlaag is drastisch overschat en door uitvoering van het Montreal Protocol, een internationaal verdrag ter bescherming van de ozonlaag, zal herstel van de ozonlaag rondom het jaar 2000 beginnen. Het artikel bevat, voor zover ik kan overzien, geen feitelijke onjuistheden, maar legt ten onrechte geruststellende accenten.

In de eerste plaats betreft de overschatting van NASA slechts een betrekkelijk klein deel van de aantasting van de ozonlaag. Sinds 1985 is duidelijk dat er sprake is van een gat in de ozonlaag boven Antarctica. Dit gat stamt waarschijnlijk al van begin jaren '70, maar is lange tijd onontdekt gebleven. Het is sindsdien jaarlijks groter geworden en bestreek afgelopen jaar een gebied groter dan Noord-Amerika. In het ozongat bevinden zich periodiek gebieden waar bijna alle ozon verdwenen is. Bovendien is het keer op keer groter dan verwacht. Naast het ozongat is er de laatste jaren sprake van een veel geringere en onzekerder afbraak van ozon boven de gematigde streken op het Noordelijk halfrond. De overschatting door NASA beperkt zich tot de aantasting boven gematigde streken. Het grootste probleem, namelijk het gat boven Antarctica, is zeker niet overschat.

Het artikel vermeldt verder dat het begin van herstel mogelijk is vanaf de eeuwwisseling. Dit impliceert echter dat we tot deze tijd rekening moeten houden met een jaarlijkse verslechtering van de ozonlaag. Het Montreal Protocol heeft voorlopig slechts tot gevolg gehad dat het gehalte aan ozonlaag-aantasters in de atmosfeer minder snel toeneemt. Van een afnemende druk op de ozonlaag is voorlopig geen sprake en dus van herstel ook niet. Bovendien is de aantasting van de ozonlaag niet recht evenredig gebleken met het atmosferische gehalte aan ozonlaag-aantasters: CFK's worden sinds 1930 door mensen gebruikt, terwijl het ozongat waarschijnlijk pas rond 1970 ontstond. Blijkbaar werd er toen een drempel overschreden, die versnelde afbraak tot gevolg had. Het is niet uitgesloten dat er tussen nu en de eeuwwisseling meer van zulke 'drempels' overschreden zullen worden.

Bovendien is het de vraag of de realisatie van het Montreal Protocol geen vertraging zal oplopen. Niet alle landen zijn even bereidwillig het gebruik van ozonlaag-aantastende CFK'S en HCFK's op korte termijn te staken en er is sprake van een groeiende lijst 'uitzonderingen op de regel'.

Tenslotte, herstel van de ozonlaag zal waarschijnlijk zeer langzaam verlopen. Volledig herstel is niet voor de tweede helft van de volgende eeuw te verwachten. Deze schatting houdt geen rekening met het feit dat door de versterking van het broeikaseffect de ozonlaag wellicht gevoeliger wordt voor aantasting door CFK'S en anderen. In dit opzicht is het betreurenswaardig dat een deel van de CFK'S en HCFK's vervangen wordt door HFK's, die ozonlaag-vriendelijk zijn, maar daarentegen relatief krachtige broeikasgassen.