Overeenstemming en ontnuchtering

Wie dacht dat het aantreden van de nieuwe regeringscoalitie ook een wezenlijk ander Troonrede en Miljoenennota zou opleveren, staat sinds gisteren weer met beide benen op de grond. Er mag dan nu een volkomen vernieuwde minsterploeg zijn aangetreden, de plannen en voornemens klinken erg bekend. Die ontnuchtering kenmerkt ook de commentaren in de Nederlandse dagbladen. Ze zijn het er alle over eens dat de mogelijkheden voor de bestrijding van het grootste probleem - de werkloosheid - beperkt zijn. Ook de brede samenstelling van het kabinet werkt een zekere consensus in de commentaren in de hand.

Het Parool begint aldus: “De eerste begroting van het kabinet-Kok draagt voor een belangrijk deel nog de sporen van een beleid waaraan de christen-democratische politiek tientallen jaren lang richting heeft gegeven. De Miljoenennota biedt daardoor weinig verrassends en betekent zeker geen opmerkelijke breuk met voorgaande kabinetten.”

Politiek commentator Kees Lunshof van De Telegraaf: “De Troonrede en Miljoenenota zijn weinig opzienbarend. Dat kon ook nauwelijks anders. De stukken moesten aansluiten bij de nog verse afspraken uit het regeerakkoord en bij de regeringsverklaring.'

De Volkskrant: “Veel verrassends kon Hare Majesteit in de Troonrede van 1994 niet melden. Nog maar twee weken geleden immers legde minister-president Kok namens de nieuwe sociaal-liberale coalitie in de Tweede Kamer zijn regeringsverklaring af. Daarin, en in het regeerakkoord waarover al eerder overeenstemming was bereikt, waren de hoofdlijnen van het regeringsbeleid voor de komende jaren al uitgestippeld. Voor de koningin bleven gisteren dus alleen nog wat kruimeltjes over.”

Ook het Algemeen Dagblad had medelijden met de koningin: “Koningin Beatrix had gisteren de ondankbare taak een Troonrede voor te lezen die na het recente aantreden van het nieuwe kabinet nauwelijks nieuwe, sprankelende elementen kon bevatten. De reacties vanuit politiek en samenleving kenmerkten zich als gevolg daarvan door even zoveel voorspelbaarheden.”

Vrijwel alle commentaren wijzen er verder op dat van overspannen verwachtingen moeilijk sprake kan zijn. De economische realiteit is weerbarstig en wat door het voltallige krantencollectief als het grootste maatschappelijk kwaad wordt gezien, de werkloosheid, is moeilijk op te lossen.

Trouw: “Nu al is te voorzien dat een aantal hardnekkige problemen niet in vier jaar zal worden opgelost. Een van die problemen is de werkloosheid.” Het ochtendblad prijst het plan om 40.000 langdurig werklozen aan werk te helpen. “Maar gezien de omvang van deze groep is dat nog maar een zeer beperkte bijdrage, nog afgezien van de vraag of het zal lukken mensen gemotiveerd aan het werk te zetten als stadswacht of bejaardenhelper.”

Het Parool: “Ook dit kabinet legt veel nadruk op de nog steeds zorgwekkend hoge werkloosheid. Tot nu toe heeft de jarenlange strijd daartegen echter geen wezenlijk resultaat opgeleverd. Het kabinet-Kok put zich uit in maatregelen die vooral tot doel hebben de werkloosheid 'aan de onderkant' te bestrijden: laagbetaalde banen ten behoeve van mensen met geringe opleiding.”

De Telegraaf in zijn hoofdartikel: “De werkloosheid, vooral de langdurige, blijft veel te hoog. De vele banen die er bijkomen, zijn bij lange na niet voldoende om de omvangrijke vraag naar werk op te vangen.”

Over de vraag of het kabinet de juiste oplossingen voor de werkloosheid aandraagt heerst in de dagbladen een lichte verdeeldheid. De Telegraaf is van mening dat de werkloosheid wordt veroorzaakt “door de in veel sectoren te hoge loonkosten”. Daardoor blijft volgens het ochtendblad eenvoudig en nuttig werk onbetaalbaar. Het kabinet probeert die kosten te beperken, maar: “per saldo doet het te weinig aan lastenverlichting om een substantiële daling van de werkloosheid, die ook om sociale reden nodig is, te beperken. Te veel wordt verwacht van allerlei kunstmatige banen.” Verdergaande lastenverlaging is volgens De Telegraaf de beste remedie. Bij matige loonstijging zou ook de koopkracht op peil kunnen blijven, meent De Telegraaf. “Het valt de burgers niet langer uit te leggen dat zij de broekriem moeten blijven aanhalen terwijl de economie fors groeit.”

De Volkskrant legt een ander accent. De methode van het kabinet, terugdringen van de collectieve lasten, wordt verdedigbaar geacht als dat er toe leidt dat de werkloosheid krachtig wordt teruggedrongen. “Helaas”, zegt de Volkkrant, “is wat dit betreft scepsis op zijn plaats.” De bezuinigingen leiden volgens de krant slechts tot een beperkte reductie van de staatsschuld. Met de ontwikkeling van de werkgelegenheid “blijft het voorlopig tobben.” Toch trekt de conjunctuur aan, signaleert het ochtendblad, en daardoor doemt het scenario van een jobless growth op. Dat leidt onvermijdelijk tot looneisen, maar bovendien, zo meent de krant “tast zo'n scenario de legitimiteit van het huidige werkgelegenheidsbeleid aan.”

Het Parool is ook van mening dat het regeringsprogramma maar een “pover resultaat” voor de bestrijding van de werkloosheid oplevert. De krant meent dat bezuinigen te weinig soelaas biedt, en signaleert ook de onvermijdelijkheid van looneisen, als de economische groei geen banen oplevert. Een alternatief voor de kabinetsplannen heeft Het Parool ook niet, maar de krant bepleit een “brede maatschappelijke discussie” over de werkgelegenheid. “Daarbij mag geen enkel onderwerp worden geschuwd. Herverdeling van arbeid, het verstrekken van een basisinkomen, werken voor je uitkering - het moet allemaal aan bod komen.”