Citaat 'Soldaten zijn moordenaars' mag van Duitse hof

BONN, 21 SEPT. Mag een Duitse automobilist een sticker op zijn auto hebben met de tekst “Soldaten zijn moordenaars - Kurt Tucholsky”? Ja, want hij blijft daarmee binnen de grondwettelijk gegarandeerde vrijheid van meningsuiting. Dat meent althans de hoogste Duitse rechter, het Constitutionele Hof in Karlsruhe, in een arrest van gisteren.

Direct daarna ontstond grote en heel ongewone opschudding in Bonn, zowel in de regeringspartijen als in de oppositionele SPD. Komt de Bundeswehr, die, anders dan de vroegere Reichswehr, in de jaren vijftig uitdrukkelijk werd opgericht als democratische strijdmacht van “burgers in uniform”, door dit arrest in feite niet “buiten de rechtsorde” te staan, vroeg Heiner Geissler, vice-fractieleider van de CDU in de Bondsdag, zich af.

“Het is een schandaal, dit heeft de Bundeswehr niet verdiend”, zei minister van defensie Volker Rühe (CDU). “Een klap in het gezicht voor onze soldaten”, aldus SPD-Bondsdagspecialist Manfred Opel. “Onaanvaardbaar, de gevolgen van dit arrest zijn onafzienbaar voor de plaats van de Bundeswehr, en van onze soldaten in de samenleving”, vond minister van buitenlandse zaken Klaus Kinkel (FDP) die eerder minister van justitie was.

Niet bekend

Rühe, die vanmiddag namens de regering het woord zou voeren, wees op de humanitaire operaties die de Bundeswehr overal ter wereld verricht.

Pag.4: Woede over uitspraak hoogste Duitse rechter

Rühe beklemtoonde ook haar verzoenende rol, bijvoorbeeld bij gemeenschappelijke oefeningen met Poolse en Franse eenheden. “Mensen die geloven dat zij nu een vrijbrief hebben om onze soldaten te beledigen, moet ik waarschuwen; wij zullen onze soldaten weten te verdedigen”, aldus de minister.

De enigszins beduusde hoogleraar en 'Verfassungsrichter' Dieter Grimm kwam gisteravond toelichten wat zijn kamer van het Hof in Karlsruhe nu precies had bedoeld met het arrest, dat een al sinds jaren lopende zaak terugverwijst naar de lagere rechter. De boze politici hadden het arrest vast (nog) niet goed gelezen, meende hij.

Het hof in Karlsruhe, beklemtoonde Grimm, vindt niet dat soldaten zomaar voor moordenaars uitgemaakt kunnen worden. De lagere rechter was in dit geval tot een veroordeling gekomen omdat hij belediging van de Bundeswehr en haar soldaten bewezen achtte. Maar, aldus Grimm, die motivering voor dat vonnis is onjuist. Immers, “soldaten van de Bundeswehr kúnnen niet bedoeld zijn”, zei hij. Want de tekst van de autosticker verwijst uitdrukkelijk naar de schrijver en pamflettist Kurt Tucholsky, die in 1935 zelfmoord pleegde en de gewraakte zin “Soldaten zijn moordenaars” op 4 augustus 1931 schreef, namelijk in een stuk in zijn weekblad Weltbühne. (Een zin trouwens waarop in de toenmalige republiek van Weimar (1919-'33) een proces tegen Tucholsky volgde waarin hij met een verwijzing naar de ook toen gegarandeerde vrijheid van meningsuiting werd vrijgesproken, red.).