Snelweg

- Zeg hoor eens Ree, nu stond er zaterdag weer een grove fout in je schaakanalyse. Wordt het niet eens tijd dat je een schaakcomputer neemt? Die zou die domme fouten er makkelijk uithalen.

- Dat wil ik niet. Het is een hellend vlak. Je begint er mee de computer te gebruiken om je fouten te verbeteren, maar voor je het weet laat je hem het werk doen wat je eigenlijk zelf had moeten doen: verzinnen wat er in een schaakpartij had kunnen gebeuren. Het is vreselijk wat er dan over je uitgestort wordt aan op het eerste gezicht foutloze maar in werkelijkheid geheel irrelevante zettenreeksen. Ik zie het al vaak gebeuren. Zoals een ervaren interviewer opmerkt dat een collega een bandrecorder heeft gebruikt; hij leest de eindeloze leuterpraatjes en merkt misprijzend op: uitgetikte band. Laat mij maar de laatste zijn die domme fouten maakt. Ik ben aan die fouten gehecht, want ze zijn in ieder geval ter zake. Ze zijn me liever dan de zinloze informatiestroom van de computer.

- Ik hoor het al. Laatste verdediger van een verloren post. Je klampt je vast aan een vaardigheid die je met veel moeite verworven hebt, maar die zijn functie verloren heeft, omdat nu iedereen met de computer schaakpartijen kan analyseren. Kruisboogschutter in de tijd van het buskruit. Samoerai onder modern bewapende gangsters. Je hebt geen kans meer. In de muziek zijn er ook mensen als jij, voornamelijk ouden van dagen, die jammeren dat een muzikant tegenwoordig zijn instrument niet meer hoeft te beheersen. De moderne muzikant heeft door de computer ieder geluid ter beschikking dat hij nodig heeft. Hij kopieert, citeert, maakt samples van geluidsfragmenten die hij vervolgens door elkaar husselt, en af en toe verandert hij een kleinigheid. De moderne componist is de disc-jockey. Die verdient goed en de oude muzikantenvaardigheden heeft hij niet nodig.

- Maar ik vind het niet erg mooi. Al dat gekopieer bevalt me niet. Kan die moderne componist van jou zelf niets bedenken?

- Je onderschat de creatieve kracht die het kopiëren heeft als het maar vaak genoeg gebeurt. Bedenk dat op die manier ook de mens is ontstaan uit de oersoep: genetisch materiaal kopiëren, samplen en af en toe een kleine toevallige verandering. Jij ziet daar niet zoveel in. Nostalgisch houd je vast aan God de Schepper, de oude eerlijke Ambachtsman die het allemaal in zijn eentje deed. Maar zo ging het niet, we weten wel beter. En omdat we nu beter weten, kunnen we er ook vrede mee hebben dat het creatief proces niet meer iets is van het individu, zaliger nagedachtenis, maar van het collectief. Je ziet het al in de wetenschap. Vroeger verscheen een jaar na het onderzoek een artikel in een wetenschappelijk tijdschrift. Al verouderd bij verschijnen. Nu wordt de eerste voorlopige versie meteen op Internet gezet en langs de elektronische snelweg halen alle belangstellenden het onmiddellijk binnen. Ze suggereren verbeteringen die vervolgens in een nieuwe versie worden opgenomen. Het artikel wordt een collectief werkstuk van de hele vakgemeenschap.

- Behalve als er patenten kunnen worden binnengehaald, dan blijkt het opeens weer heel individueel te zijn.

- Overgangstijd. De bescherming van individueel geestelijk eigendom is uit de tijd en zal snel onmogelijk blijken, zodra het boek, bespottelijk anachronisme, zal zijn afgeschaft.

- Het boek zal nooit verdwijnen. Denk je werkelijk dat ik in de toekomst in plaats van een boek te lezen me zal aanmelden bij de elektronische babbelboxen? Stuitender geleuter heeft de wereld nog niet gekend en straks wordt het nog erger, als men tegen de computer zal kunnen praten.

- Je gebruikt nu argumenten die zelfs beneden jouw niveau zijn. Wat een geklets. Over de telefoon wordt ook heel wat afgeleuterd, maar wie een taxi wil bestellen stopt toch geen brief in een fles. Vroeger hoorden we dat de secretaresses geen melk meer zouden geven als ze te lang voor het beeldscherm zaten, nu dat het boek niet verdwijnt omdat het zo prettig in de hand ligt. Onzin. Een boek kost dertig gulden. Het computerschijfje waar het op past, nog geen gulden. Jij denkt dat het meer zal kosten als de schrijver zijn royalties krijgt en de editor zijn salaris. Maar een schijfje dat in een handomdraai door iedereen gekopieerd kan worden, zal nooit meer dan een gulden kosten. Voor royalties is geen ruimte. Voor een individuele auteur dus ook niet. Dat schijfje is ook nog maar een overgangsstadium, omdat het nog een auteur heeft. Straks zal iedereen uit het onuitputtelijke materiaal dat in de elektronische ruimte zweeft, zijn eigen menu samenstellen.

- Je hebt het nieuwste boek gelezen van een van die computergoeroes merk ik. Frank Ogden: The Last Book You'll Ever Read. Staat op de bestsellerlijst in Amerika, al is het dan maar een boek. Bewonderd door vice-president Al Gore, door IBM, MTV, McKinsey, noem maar op. Die computerpropagandisten doen me sterk denken aan de Russische bolsjewieken uit het begin van de eeuw. Ze beginnen altijd met alles af te schaffen. Ogden schaft het boek af, vervolgens onderwijs, seks, politiek, regeringen. Een van zijn collega's liet de mens al verdwijnen van de aarde, omgebouwd tot supercomputer. Tegenspreken heeft geen zin, want wie tegenspreekt blijft achter op de mestvaalt van de geschiedenis. Die Al Gore met zijn elektronische snelweg is de Lenin van het nieuwe tabula rasa-denken. En de lichtende toekomst waarvoor alles afgeschaft moet worden, lijkt zo benauwd dat ik er claustrofobie van krijg. Bij de herdenking van het Apollo-project hoorden we dat de jeugd geen belangstelling meer heeft voor maanreizen. Die zijn te echt. De jeugd wil zelf naar de maan, in de virtuele werkelijkheid van Nintendo. Die virtuele werkelijkheid zorgt straks ook dat het milieu niet meer vervuild zal worden door toeristische reisjes, die kunnen dan allemaal aan het beeldscherm gemaakt worden. De telewerker hoeft niet meer naar kantoor, maar doet als een elektronische garnalenpeller alles thuis. De Nieuwe Mens hoeft nooit meer zijn huis uit, in een bezemkastje met verbinding naar de elektronische snelweg is hij tevreden.

- En wat vind je van de benauwdheid van de drukperscultuur? Het is werkelijk terrorisme, die dictatuur van de individuele auteur. Jouw sentimenteel gezeur is nu zogenaamd het laatste woord in dit gesprek, alleen omdat je ruimte vol is. Maar binnenkort