Het halve kabinet zit in de kerkbanken

DEN HAAG, 20 SEPT. “God houdt de volken in het oog. Zijn rijk is over alle tijden. Gij trotsen, draagt het hart niet hoog”, klonk vanmorgen psalm 66 in de Grote Kerk tijdens de oecumenische gebedssamenkomst bij de aanvang van het parlementaire jaar. Op de eerste rij zit zo ongeveer het halve 'sociaal-liberale' kabinet, waaronder premier Kok (PvdA) en vice-premier Dijkstal.

Het organiserend comité, waarin twaalf kerkgenootschappen samenwerken, toont zich opgelucht: er zijn veel meer ministers dan verwacht. “Omdat er de laatste jaren zoveel CDA-ministers zijn geweest zijn we verwend geraakt wat betreft de opkomst”, zegt voorzitter dominee Winter van het comité. Voor de dienst worden altijd alle bewindslieden, Kamerleden, leden van de Raad van State en ambassadeurs uitgenodigd.

Tot voor kort werd ook de koningin uitgenodigd, maar omdat zij wegens tijdgebrek toch niet kan komen, is men daar op haar verzoek mee opgehouden. Om politieke problemen te voorkomen wordt er geen preek gehouden, alleen gezongen en gebeden. Dit jaar ontbrak wel de verkoper van oranjespeldjes in de hal, wellicht wegens de regen.

Minister en oud-Kamerlid Dijkstal bezoekt dit jaar de gebedsdienst voor het eerst. Hij zegt niet namens zichzelf te komen maar namens de regering. “Dat past in de algemene verdraagzaamheid” legt hij desgevraagd uit, als hij naar zijn gereserveerde plaats voorin de kerk loopt. Hij zingt de gezangen en psalmen niet mee, evenmin als premier Kok, die ook voor het eerst verschijnt bij de gebedsdienst die al zo'n dertig jaar lang ieder jaar op prinsjesdag wordt gehouden. Verder aanwezig zijn de PvdA-minister Pronk, de VVD-ministers Jorritsma, Aartsen en Voorhoeve en D66-minister Borst. Verder was er een zestal staatsecretarissen, onder wie Terpstra (VVD), Schmitz (PvdA) en Netelenbos (PvdA). Veel CDA-Kamerleden zijn er ook. In totaal zitter er zo'n 500 mensen in de kerkbanken.

De redelijk grote opkomst van het kabinet past in de omzichtigheid waarmee het eerste Nederlandse kabinet zonder confessionele bewindslieden sinds 1918, een anti-christelijke imago wil voorkomen. Kok had om die reden zelfs zijn bewindslieden opgeroepen om als het even kon naar de gebedsdienst te gaan. In Koks voorzichtigheid past ook de bede aan het slot van de troonrede van vandaag.

De Koningin wenst de volksvertegenwoordigers steun bij hun werkzaamheden “in het vertrouwen dat velen met mij u wijsheid toewensen en om zegen voor u bidden”. In een toelichting op de Troonrede voor de parlementaire pers zei Kok gisteren dat hij deze formulering vond passen bij de Nederlandse traditie en de parlementaire verhoudingen. “We hebben getracht dit te doen op een wijze welke het beste recht doet aan de pluriformiteit van de samenleving.” Onder verantwoordelijkheid van de CDA'er Lubbers, opende de koningin het parlementaire jaar nog met de wens “dat Gods zegen op Uw werk rust”. De huidige bede is wel vrijwel gelijk aan die van het christelijk-liberale kabinet Van Agt (1977-1981).

Van Agt voerde de bede weer in nadat de PvdA-premier Den Uyl hem vijf jaar eerder, onder veel christelijk protest helemaal geschrapt had. In de parlementaire geschiedenis had eerder alleen het liberale kabinet Van Bosse-Fock de bede weggelaten, in 1869. Toen excuseerde het kabinet zich nog: bij het 'afschrijven' van de troonrede was de bede er per ongeluk afgevallen, maar het prominente toenmalige liberale kamerlid S. van Houten juichte de weglating toe, omdat hij vond dat de grondwettelijke geloofsvrijheid 'ook vrijheid van òngeloof is'.

De politieke constellatie is niet van invloed op de liturgie, die al in juni werd gemaakt. “Wij hebben de bijbelse opdracht te bidden voor allen die langs wettelijke weg gezag uitoefenen”, aldus dominee Winter, die dit jaar namens de Gereformeerde Kerken aan de beurt was om de liturgie samen te stellen. Niet toevallig wordt daarom tijdens de gebedsdienst onder andere Romeinen 13 voorgelezen: “Ieder mens moet zich schikken naar de gezagsdragers die boven hem staan. Want alle gezag komt van God, ook het bestaande gezag is door God ingesteld.”