Daar komen de Russen

Vanuit zwaarbewaakte convooien, gepantserde vliegtuigen en beveiligde cruiseschepen waagden gisteren Russische hoogwaardigheidsbekleders zich in de gemoedelijke chaos van Amsterdam. “De hoofdstedelijke bank” of te wel Stolichny Bank opende in de Nederlandse hoofdstad de poorten. Met een knip van een 'gouden' schaar gaf de toezichthouder der banken, drs. T. de Swaan, directeur van De Nederlandsche Bank de Russen vrij baan om in het Westen te bankieren.

Tot nu toe had Rusland op een off shore-bank in Cyprus na geen commerciële banken in het Westen. Nu is dat niet zo bijzonder, want Rusland zelf heeft nog geen banken van enig formaat. Stolichny is één van de belangrijkste onder de duizenden Russische banken, maar ABN Amro heeft 230 keer zo veel reserves. Het is voor Stolichny dan ook een hele stap om in het buitenland te gaan bankieren. Te meer daar De Swaan niet gratis het lint doorknipte. De Swaan moet de crediteuren van de Nederlandse Stolichny beschermen en dat kan door flink wat eigen vermogen te eisen. De moederbank neemt om de bank te openen 25 miljoen gulden mee naar Nederland, hetgeen voor de Russische moeder die zelf slechts 77 miljoen dollar aan reserves bezit een aderlating moet zijn.

Toch is dat geld alleen niet voldoende om het vertrouwen in het Nederlandse toezicht, dat bij De Nederlandsche Bank berust, te handhaven. De hersenen kraakten: hoe groot is de kans dat de mafia bij de jonge Stolichny binnendringt?

De Swaans verre voorganger in het toezicht op de banken, mr. H.J. Muller, heeft eens in een vergelijkbare situatie verkeerd: ook bij hem klopte een bank aan met perspectieven voor nieuwe markten, maar met een onzekere reputatie. Hij kreeg mensen op bezoek van de Bank for Crooks and Criminals International, een bank die toen nog gewoon als Bank for Credit and Commerce International door het leven ging. Deze BCCI wilde in Amsterdam de holding vestigen. Het leek aantrekkelijk, Nederland zou een spilfunctie krijgen in de met oliedollars gevoede Arabische geldstromen. Maar Muller vertrouwde de zaak niet en BCCI vestigde holdings in Luxemburg en Londen. Nederland kreeg slechts een onbeduidend bijkantoor. Toch voorkwam Muller daarmee een debâcle in het toezicht: de BCCI bleek een mafioos netwerk en de reputatie van met name de Bank of England liep een deuk op.

Ook in Rusland doen vele verhalen de ronde dat het jonge kapitalisme gepaard gaat met omvangrijke criminaliteit. Centrale bank-president Geraschenko, die gisteren ter gelegenheid van de opening van de bank van zijn cruiseschip was gehaald, zei geruststellend over de mafia: “Het klimaat in Rusland voor Italianen is niet goed. Het is te koud”. Maar of De Swaan met die mededeling gerust slaapt?

Kon hij meer doen dan alleen op het uiterlijk van de Russische bestuurders afgaan? Zowel Geraschenko als de Nederlandse directeur Vossekov en de directeur van de Russische moeder, Smolensky, vielen gisteren op door hun blauwe pakken te combineren met rode dassen. Voor degene die hierin een link ziet met het verleden was er nog één: en profil vertoont Smolensky een opvallende gelijkenis met Lenin. Voor bankiers is dat verleden overigens niet bedreigend: de USSR had destijds hogere ratings dan Rusland dat nu na Irak als meest risicovol land ter wereld geldt.

Met de bankvergunning heeft Stolichny toegang tot het girale bankcircuit via de Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications, een elektronisch systeem met 3.100 aangesloten banken in 82 landen. Zit het geld eenmaal in dit systeem dan is het vrijwel niet meer te traceren of de herkomst legaal of illegaal is, zo geven de banken zelf toe.

De overheden en centrale banken richten hun controle dan ook op de eerste fase, de storting van contant geld. Vanaf november kan dat bij Bank Stolichny. De Nederlandsche Bank zal de eerste tijd zeker over elke schouder mee kijken.

Door nieuwe Europese wetgeving krijgt Stolichny kans om zich zonder bankvergunning in andere EU-landen te vestigen, met als eindverantwoordelijke voor controle: De Swaan. Dat het ook andersom kan bewees onlangs de in Nederland geopende Japanse Mitsubishi Bank. Deze bank mag, omdat het een Belgische bankvergunning bezit, als eerste bank in Nederland zonder vergunning van De Nederlandsche Bank bankieren.

Bankieren de Japanners onder Belgische naam, de Russen zullen in Europa met de goede naam van De Nederlandsche Bank bankieren. De Swaan gaf gisteren zijn strategie prijs om dat in goede banen te leiden: via de wegen der geleidelijkheid. Al dromen de Russen van particuliere diensten en internationale netwerken, voorlopig zal de bank zich op kleine schaal bezighouden met handelsfinancieringen en over een paar jaar ziet De Swaan wel weer.