'Baseball is finish, baseball is kaputt'

NEW YORK, 20 SEPT. Voor het loket 'tickets with credit cards' van Yankee Stadium in de Bronx ligt een zwerver te slapen op een bankje. Hij wordt niet wakker van een herhaald 'pssstt' en zal ook niet wakker worden van de bedrijvigheid in en om het stadion. Het Amerikaanse honkbalseizoen 1994 is vorige week door competitieleider Bud Selig beëindigd nadat vastgelopen onderhandelingen en een spelersstaking tot een maandlange honkbalstilte hadden geleid. Het stadion is hermetisch afgesloten. 'Flessen, blikjes en koelboxen verboden', staat op bordjes boven de dichte deuren.

“Het is hier heel stil de laatste tijd”, zegt de portier van het stadion, “en het zal nog wel een tijdje stil blijven.” Het honkbalseizoen 1994 is geëindigd zonder play-offs (eindrondes), zonder World Series (finales) en zonder het sneuvelen van oude slag- en home-runrecords. De dreun klinkt nog na in de Verenigde Staten: voor het eerst sinds 1904 dit najaar geen World Series! “Het is in veel opzichten genant, vind ik, dat eigenaars en spelers verantwoordelijk zijn voor het stilleggen van een bedrijfstak die maar liefst twee wereldoorlogen overleefde”, verklaarde sterspeler Don Mattingly van de Yankees.

“Het is een grof schandaal”, zegt Arthur Friedberg, een fan van de Yankees en opgegroeid met honkbal. “Ze zouden eigenaren en spelers een ongenadig pak slaag moeten geven want ze gedragen zich als verwende kinderen. Het is walgelijk en catastrofaal voor de sport. Als fan word je akelig cynisch als je ziet wat er gebeurt. Er is geen liefde meer voor de sport, alleen voor het geld.”

Friedberg herinnert zich nog dat hij en zijn klasgenoten omstreeks 1960 de eerste radio's met oortelefoons kochten om in de klas maar niets van de World Series te hoeven missen. Echte World Series kunnen volgens hem alleen maar overdag worden gespeeld. Friedbergs vader was een hartstochtelijk fan van de Brooklyn Dodgers, inmiddels de L.A. Dodgers. Friedberg: “Toen de Dodgers in 1957 naar Los Angeles vertrokken omdat daar meer te verdienen was, zei mijn vader tegen ons: 'Waag het niet om nog ooit in je leven voor de Dodgers te juichen'.”

Chaim Potok is de schrijver van The Chosen, het boek met de bekendste honkbalwedstrijd in de Amerikaanse literatuur tussen de teams van Reuven Malter en Danny Saunders. Potok is ook een hartstochtelijk liefhebber van de sport. “Ik ben woedend en ik voel me gefrustreerd”, zegt hij over het honkbaldrama. “In deze fase van het seizoen volg ik het spel altijd zeer intensief, ik wind me zelfs meer op dan goed voor me is.” Potok volgt het honkbal tegenwoordig alleen nog via de televisie. Vroeger ging hij wel eens naar wedstrijden van zijn club de Yankees, of hij luisterde naar de radio. Volgens Potok is er veel schade aangericht en zal het wel even duren voor de fans terugkeren. “Het zal ook nooit meer hetzelfde zijn. Honkbal heeft door dit conflict iets goedkoops gekregen, de sport komt in een kwaaie reuk te staan.”

Volgens kenners zal honkbal door de huidige gang van zaken verder terrein verliezen aan football, basketbal en ijshockey. Grote winnaar van dit najaar is in elk geval de football-competitie. De zakelijke en sportieve verliezen voor het honkbal zijn groot en of er een seizoen 1995 komt, is nu nog een grote vraag. Het conflict tussen spelers en clubeigenaren zit muurvast. Eigenaren willen een salarisplafond voor clubs en met de winst de zwakke broeders in de competitie houden. De spelersbond Major League Baseball Players Association (MLBPA) gaat daar pertinent niet mee akkoord. Omdat honkbal sinds 1922 juridisch niet onder de anti-trustwetten valt, kan er geen rechter aan te pas komen. In de commentaren keren fans zich met afschuw af van het spel. Grootste verliezer is het Amerikaanse honkbal, vanouds volkssport nummer één.

Volgens Edward Birdie van de Chamber of Commerce in de Bronx heeft het einde van het seizoen ook een nadelige economische invloed op de wijk. Hoe dat precies uitpakt is nog niet te becijferen en ook over werkgelegenheidsverlies is nu nog weinig te zeggen. “Ik mis wel enige omzet door de staking en het vroegtijdige einde van het seizoen”, zegt Ray Ortes, manager van de McDonald's tegenover het stadion, “maar de meeste fans hangen hier niet rond na de wedstrijd. Voor mij maakt het niet heel veel verschil.”

De hotdog-venters merken het wel. Hun karretjes staan vaker in de garage dan anders. “No baseball!”, antwoordt Kostantin op de vraag of hij veel verkoop mist. De zestigjarige Kostantin komt uit Griekenland en spreekt alleen zeer gebrekkig Engels. Hij staat overdag bij een van de gerechtsgebouwen maar verdiende op speeldagen ook 's avonds en in het weekend. “Geen honkbal, geen handel, geen geld”, zegt hij over zijn leed. “Ik haat de Yankees!” Op de volgende straathoek staat collega Bill, ook een Griek. “Veel bezoekers van de Yankees komen hier langs van en naar hun auto, dat mis ik allemaal. Als de Yankees in de play-offs zouden zijn gekomen, spelen ze soms wel vier of vijf wedstrijden per week.” Bill heeft sinds augustus een tweede baan en werkt nu ook in een restaurantkeuken. Bijna verontschuldigend zegt hij: “Ik heb een vrouw en twee kinderen, wat moet ik? Ze maken alles kapot met die staking.”

Volgens Lawrence T. White, hoogleraar Economie aan de business school van New York University, zijn veel bedrijven in de metropool wel gedupeerd maar “de economie in zijn geheel wordt er niet veel slechter van”. White ziet wel enkele bedrijfstakken waar groot geld met honkbal is gemoeid. “ABC en NBC hebben samen het Baseball Network (TBN) en daar is nu geen programmering voor”, aldus White. “Wat ze daar ook gaan uitzenden, het zal enorm schelen in de advertentie-uitkomsten.” White denkt ook dat in het ergste geval als het conflict niet tijdig wordt opgelost, reclamecontracten voor volgend jaar gevaar lopen en de grote adverteerders hun geld elders besteden. Het voortbestaan van TBN loopt dan zelfs gevaar.

Het Amerikaanse honkbaljaar 1994 was het beste sinds jaren. Voor het eerst namen de toeschouwersaantallen weer toe en was het volgens de kenners spannend. De Yankees hadden goede hoop kampioen te worden en de Cleveland Indians verwachtten voor het eerst sinds 1954 in de play-offs te komen. De Indians sukkelen al jaren mee, maar speelden nu voor het eerste jaar in een nieuw stadion en alles zat mee. Tot het woord 'salarisplafond' in de gesprekken opdook, een staking het resultaat was en alle kampioensdromen verleden tijd werden.

“De spelers zijn gaan staken”, zegt Yankees-woordvoerder Rob Butcher, alsof hij die de schuld wil geven. “Het gevolg is dat wij een aanzienlijke hoeveelheid mensen hebben moeten ontslaan, maar dat geldt ook voor andere clubs.” Kaartverkopers, voedsel- en drankverkopers, ordebewaarders, parkeerwachten - alle werknemers die werden ingezet bij het verwerken van grote mensenmassa's zijn overbodig geworden. Voor de twee Newyorkse clubs, de Yankees en de Mets, wordt het aantal ontslagenen geschat op enkele duizenden.

Naast het Yankee-stadion zijn een stuk of acht winkels met rolluiken die de rest van dit jaar gesloten zullen blijven. Het zijn de stalletjes waar petjes, dassen, vlaggen en andere merchandise wordt verkocht. Stan's Sports World, Stan the Man's Baseball Land, Discount Dugout staat er op winkelbrede borden. Op de vraag aan een voorbijganger of de standjes alleen tijdens wedstrijden open zijn, antwoordt hij in gebrekkig Engels: “Baseball is finish, baseball is kaputt!”