Worstelpartij in Brabant over gemeentelijke herindeling; Kleine gemeenten laken 'puberaal gedrag' grote steden

De gemeentelijke herindeling heeft Brabant in haar greep. Grote steden morren, maar dorpen ook. Zoals Nuenen in Zuid-Oost-Brabant dat in vier jaar tijd vijf plannen voor bestuurlijke reorganisatie kreeg te verwerken. De burgemeester: “Dit is de bestuurlijke schaamte voorbij.”

NUENEN, 19 SEPT. “En het Brabant dat men gedroomd heeft daar komt de werkelijkheid soms al heel dichtbij.” Dat schreef Vincent van Gogh in 1884 aan zijn broer Theo toen hij een paar jaar woonde in Nuenen. In die Brabantse plaats is de droom een nachtmerrie aan het worden. Onderwerp is de gemeentelijke herindeling. “Dat Van Gogh hier heeft gewoond”, zegt burgemeester H. Terwisse van het schilderachtige en welvarende dorp met 22.000 inwoners, “betekent nog niet dat men ons daarom met annexatie een oor mag aannaaien.” Dan volgt er een bulderende lach van de 58-jarige D66'er.

Aan de invalswegen van Nuenen staan borden met de tekst: Dorpelingen houden van een stad op afstand. Een Burgercomité waakt over het dorpseigene. Negentig procent van de bevolking verzet zich tegen inlijving. “En dit op basis van hele goede argumenten, die ook door binnenlandse zaken worden onderschreven. Eindhoven heeft niks aan ons, want op de beschikbare bouwlokaties kunnen maar 3000 woningen worden gebouwd. Dat de stad ons desondanks toch wil hebben is dus pure hebzucht”, aldus Terwisse.

De gemeentelijke herindeling leidde twee weken geleden tot een oorlogsverklaring door de grote steden (Eindhoven, Helmond, Den Bosch, Tilburg en Breda) aan het CDA, omdat met name deze partij, die in Brabant nog altijd de grootste is, op het gebied van de herindeling een “zwalkend beleid” wordt toegedicht.

Burgemeester Nijpels van Breda noemde CDA-fractievoorzitter in Provinciale Staten Jan Houben (niet te verwarren met de Brabantse commissaris der koningin Frank Houben) een “bestuurlijke chaoot” met wie hij geen zaken meer wenste te doen. Dit omdat Provinciale Staten besloten van de gemeente Nieuw-Ginneken slechts Bavel aan Breda af te staan. De grote steden zouden voortaan hun gelijk wel in Den Haag gaan halen, zei hun woordvoerder, burgemeester dr. R. Welschen van Eindhoven.

De perikelen rond de bestuurlijke reorganisatie in Zuid-Oost-Brabant, waar Eindhoven en Nuenen liggen, slaan volgens Terwisse alles. “In vier jaar tijd kregen we te maken met maar liefst vijf plannen. Eerst het plan-Schampers (genoemd naar de oud-burgemeester Van Uden, red.) dat in het gebied een of twee grote gemeenten voorzag. Toen de proeve van GS voor één agglomeratiegemeente, vervolgens het Corridorplan van Helmond, toen de GS-herindelingsplannen waarbij wij zelfstandig zouden blijven en tot slot het zogenoemde witte-vlekkenplan waarin onze toekomst zogenaamd nog even wordt opgeschort. Dat legt een geweldige doem op ons opereren. Dit is een chaotische bedoening. Dit is de bestuurlijke schaamte voorbij”, aldus Terwisse.

Tot begin dit jaar heerste er in het stedelijke gebied rond Eindhoven pais en vree. De acht in de periferie van de Lichtstad liggende gemeenten wilden - vooruitlopend op de provincie-nieuwe-stijl die Binnenlandse Zaken met de Kaderwet voor het gebied voor ogen staat - best goed en aardig zijn voor de negende in Bunde: Eindhoven. Daarom sloten ze op vrijwillige basis een convenant waarbij werd afgesproken om geld te storten in een regiofonds. Daaruit zouden grootschalige bovenlokale projecten, zoals bouwlokaties en infrastructurele werken, worden bekostigd ten faveure van Eindhoven. “In het convenant”, aldus Terwisse, “werd afgesproken dat we niet aan elkaars grenzen zouden tornen.”

Toen kwam daar begin dit jaar als een duveltje uit een doosje uit het provinciehuis in Den Bosch een geheel nieuw plan voor het gebied tussen Helmond en Eindhoven: het zogenoemde witte-vlekkenplan. Terwisse: “Het is bedacht door het CDA. Het provinciaal bestuur (waarin de CDA met 37 zetels en met vier gedeputeerden de meerderheid heeft, red.) ziet de provincie-nieuwe-stijl liever niet omdat ze daarmee een deel van haar grond en bevoegdheden kwijt raakt. Daarom werd er met het nieuwe plan een bommetje onder gelegd. De witte vlekken zijn Nuenen en Mierlo. Officieel heet het dat die bij de herindeling voor Zuid-Oost-Brabant later aan de orde zullen komen, maar de plannen voor annexatie van Nuenen door Eindhoven en van Mierlo door Helmond liggen bij GS al lang in de kast. We moeten in oktober daarover weliswaar in Den Bosch zogenoemd open overleg gaan voeren maar dit is dus al bekokstoofd. Dat weet ik van bestuurders en van ambtenaren in Den Bosch. Dit ligt zowel bestuurlijk ethisch als qua fatsoen ver beneden de maat. En voor Eindhoven bestaat het convenant ineens niet meer. De stad zwichtte voor de vette worst die uit Den Bosch werd voorgehouden. Eindhoven wedt nu op twee paarden: op de provincie-nieuw-stijl en op annexatie om zoveel mogelijk grondgebied erbij te krijgen.”

Volgens Terwisse pleiten echter alle argumenten tégen annexatie. Door het gebied lopen groene en ecologische hoofdstructuren. Het als kostbaar aangemerkte Dommeldal, dat een buffer is tussen Eindhoven en Nuenen, moet per se onaangetast blijven. “Aan het witte-vlekkenplan ligt geen behoorlijke berekening ten grondslag over de vraag waar en hoeveel er gebouwd mag worden. Dat is van tevoren niet eens onderzocht.” De Grontmij/M. de Hoog is daar nu mee begonnen. “Als uit dat onderzoek”, aldus Terwisse, “blijkt - wat ik niet verwacht - dat de bouwmogelijkheden in onze gemeente veel groter zullen zijn dan ik denk, dan is Nuenen best in staat in zelfstandigheid het grotere aantal huizen mede voor Eindhoven te bouwen, zoals de Kaderwet dat bedoelt.”

Terwisse laakt de opstelling van Eindhoven en de andere Brabantse grote steden. “Die vertonen een bestuurlijk puberaal gedrag. Die gaat het er alleen maar om om te kunnen zeggen: ik ben groter dan jij. Dat gebeurt zonder behoorlijke argumenten. Het gaat alleen maar om de poen en de ponem, want dan krijgen ze meer inwoners en dus meer geld en meer status. Maar in de rest van Nederland”, zo weet Terwisse uit contacten in Den Haag, “werkt het alleen maar op de lachspieren.”