Kritiek Maleisië op het Westen

JAKARTA, 19 SEPT. Premier Mahathir Mohamad van Maleisië heeft zijn werkbezoek aan buurland Indonesië, dit weekeinde, aangegrepen om zich opnieuw te profileren als de radicale kampioen van 'het Zuiden'. Tijdens zijn openbare optredens in Jakarta noemde Mahathir de vooruitzichten voor de Noord-Zuidbetrekkingen somber, vanwege “de jongste pogingen van de Westerse mogendheden om de controle over hun voormalige koloniën via handelsblokken te bestendigen”.

Daarmee nam hij afstand van de verzoenende stijl van zijn gastheer, president Soeharto, de huidige voorzitter van de Beweging van Niet-gebonden landen, die een hervatting van de dialoog tussen Noord en Zuid voorstaat. Hoewel Mahathir toezegde deel te zullen nemen aan de tweede top van de Aziatisch-Pacifische Economische Samenwerking (APEC), die in november bijeenkomt in het Indonesische Bogor, maakte hij bezwaren tegen “plannen om dit los gestructureerde forum op te tuigen tot een handelsblok”.

Premier Mahathir bracht een tweedaags informeel bezoek aan Indonesië in het kader van de regelmatige bilaterale consultaties tussen regeringsleiders van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Landen (ASEAN). In zijn bijdrage voor een studiebijeenkomst in de Indonesische hoofdstad voer Mahathir uit tegen pogingen van het Westen om via “handelsblokken als de Europese Unie en NAFTA de prijzen voor produkten uit het Zuiden te manipuleren en die voor hun eigen produkten voortdurend te verhogen”. De Westerse bekommernis om mensenrechten, democratie en arbeidsvoorwaarden in ontwikkelingslanden klinkt lofwaardig, aldus Mahathir, “maar overname van Westerse standaarden heeft slechts tot gevolg dat de concurrentiepositie van de produkten uit het Zuiden wordt verzwakt”.

Ofschoon Maleisië en Indonesië sterke culturele banden hebben, zoals de gemeenschappelijke Maleise taal en de islam, en de bilaterale betrekkingen goed zijn, is de verstandhouding tussen Mahathir en Soeharto niet bepaald hartelijk. Daarvoor zijn de verschillen in persoonlijkheid en stijl te groot en zitten de twee leiders teveel in elkaars vaarwater. Mahathir, die in deze streken vanwege zijn welbespraakte tirades tegen het Westen wel “de kleine Soekarno” wordt genoemd, bestiert een van snelst groeiende economieën ter wereld en blaakt daardoor van het zelfvertrouwen. Hij zag het economische succes van Maleisië graag vertaald in politieke invloed en dingt onverholen naar de dirigentenrol in het orkest van ontwikkelingslanden.

Daarbij vindt hij president Soeharto op zijn weg, staatshoofd van 185 miljoen Indonesiërs en op het internationale toneel een senior, die graag zag dat Mahathir met zijn krap 20 miljoen onderdanen een toontje lager zong, maar hem nooit in het openbaar is afgevallen. Eén van de successen van het politieke samenwerkingsverband ASEAN is dat de groepsloyaliteit tussen de zes (Maleisië, Indonesië, Thailand, Filippijnen, Singapore en Brunei) inmiddels voorop staat.

Die eensgezindheid staat onder druk, sinds vijf jaar geleden via de APEC een provisorische brug werd geslagen tussen economieën aan weerszijden van de Stille Oceaan. Hoewel de ASEAN-landen zich niet wensten te verliezen in een gezelschap dat zulke zwaargewichten telt als de VS, Japan en China, lieten zij zich door Australië overhalen mee te doen. De VS en Japan zijn voor alle zes zeer belangrijke afzetmarkten en de zorgen over het 'fort Europa' nemen toe. Een kwestie van risicospreiding, kortom, niet van uitbundige geestdrift.

Terwijl Singapore en Indonesië zich intussen steeds meer gelegen laten liggen aan APEC - de eerste stelde het secretariaat beschikbaar en Jakarta levert sinds dit jaar de directeur - neemt Maleisië demonstratief afstand. Mahathir verzette zich dit weekeinde nadrukkelijk tegen pogingen om APEC een zwaardere structuur te geven, met regelmatige bijeenkomsten en permanente instellingen.

De Maleisisiche premier gaf ondubbelzinnig te kennen dat APEC “geen handelsblok moet worden”. Hij distantieerde zich met zoveel woorden van het jongste rapport van APEC's Groep van Prominente Personen, dat voor het gebied vrijhandel in fasen bepleit: opheffing van tariefmuren door ontwikkelde landen als de VS in 2010, door nieuwe industrielanden als Zuid-Korea in 2015 en door ontwikkelingslanden als Indonesië in 2020. “Vrijhandelszones discrimineren tegen buitenstaanders”, aldus Mahathir, “wij willen handel drijven met wie ons goeddunkt en wensen niet dat APEC ons tijdschema's oplegt”.

Uit protest tegen wat hij een Amerikaanse poging noemde om binnen APEC te hegemonie te verwerven, bleef Mahathir vorig jaar demonstratief weg van de eerste APEC-top in Seattle. Indonesië is in november gastheer van de APEC-ministersconferentie en de tweede informele ontmoeting tussen APEC-leiders, en om zijn grote buur niet voor het hoofd te stoten zal Mahathir ditmaal wel op het appèl verschijnen. Maar niet van harte.