Junta in Haïti belooft macht over te dragen; Invasie VS op het nippertje afgelast

Het militaire bestuur van Haïti zal vóór 15 oktober de macht overdragen aan de gekozen president Jean-Bertrand Aristide. Troepen van de Verenigde Staten zullen vandaag in de hoofdstad Port-au-Prince aan land gaan, niet als invasiemacht maar om de orde te handhaven. Dit is het resultaat van besprekingen tussen de junta en een Amerikaanse delegatie onder leiding van oud-president Carter.

WASHINGTON, 19 SEPT. De Amerikaanse president Clinton heeft de voor gisteravond geplande invasie van Haïti afgelast nadat de militaire junta en de onderhandelingsdelegatie van oud-president Carter in Port-au-Prince tot een akkoord waren gekomen.

Clinton verklaarde vannacht voor de televisie dat de junta pas door de knieën ging toen de missie-Carter liet weten dat vliegtuigen vanuit de VS op weg waren voor een aanval door parachutisten op Port-au-Prince. De vliegtuigen maakten daarop rechtsomkeert. “De dictators hebben erkend dat het beter voor hen is om vreedzaam hun macht over te dragen dan om de dreiging te doorstaan van de multinationale strijdmacht die onder onze leiding staat”, aldus een opgeluchte Clinton.

De Amerikaanse delegatie, die vrijdag was afgereisd naar Haïti, bestond uit oud-president Jimmy Carter, de Democratische senator Sam Nunn, voorzitter van de Congrescommissie voor de strijdkrachten, en de voormalige voorzitter van de chefs van staven, generaal Colin Powell. Gedurende de 48 uur van hun verblijf in Haïti overlegden zij tijdens vier gespreksronden in totaal 22 uur met de junta. Carter zou Clinton vanochtend in Washington gedetailleerd verslag uitbrengen. Volgens de in Washington uitgegeven tekst van het akkoord zullen “bepaalde officieren” van de Haïtiaanse strijdkrachten instemmen met “een vervroegde en eervolle pensionering, zodra het Haïtiaanse parlement een algemene amnestie aanneemt, of uiterlijk op 15 oktober 1994”. Met die officieren worden volgens de VS bedoeld de Haïtiaanse legerleider, generaal Raoul Cédras, en de chef-staf van de landmacht, generaal Philippe Biamby.

Het akkoord bepaalt tevens dat het handelsembargo en de economische sancties tegen Haïti “in overeenstemming met bestaande VN-resoluties zo snel mogelijk worden opgeheven”.

Het akkoord bepaalt niet dat de junta Haïti moet verlaten. De VS had de juntaleden eerst voor de keus gesteld hetzij “in gouden ballingschap” te gaan, met behoud van hun vermogen en zonder vervolgd te zullen worden, hetzij in Haïti te blijven en terecht te staan voor misdaden die onder hun bewind sinds 1991 zijn gepleegd. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, verzekerde gisteren dat ze “om praktische redenen zeker zullen gaan”. Het derde juntalid, politiecommissaris kolonel Michel François, heeft zich niet tot ontslag verplicht. Volgens Christopher was dat niet belangrijk omdat zijn positie “voldoende is uitgehold”. Vorige week al liet François - die de coup in 1991 is begonnen - weten af te willen treden in ruil voor amnestie.

De overeenkomst zou inhouden dat Aristide terugkeert naar Haïti op het moment dat de militaire leiding en de de facto regering formeel de macht neerleggen. Het gisteren bereikte compromis volgt in grote lijnen het vorig jaar in New York gesloten akkoord tussen Cédras en Aristide, maar waaraan de militairen zich niet hebben gehouden.

Pag.5: 'Tijd voor verzoening'

Dit zogenoemde Akkoord van Governor's Island voorzag in een terugkeer van Aristide, uiterlijk op 30 oktober vorig jaar. Onderdeel van het akkoord was ook een omvangrijk internationaal hulpprogramma, onder andere uitgevoerd door (bewapende) technici van het Amerikaanse leger. Maar toen die op 11 oktober vorig jaar met een Amerikaans marineschip zouden aanleggen in de haven van Port-au-Prince verhinderde een groepje attachés dit. Het schip werd daarop teruggetrokken en Aristides terugkeer was van de baan.

Clinton sprak vannacht van een “goede overeenkomst voor de VS en voor Haïti” en beloofde de aanhangers van de verdreven president gisteren dat Aristide in zijn ambt zal worden hersteld. Hij herinnerde hen er aan dat dat Aristide had gezegd dat “het nu geen tijd van wraak en geweld is, maar van vrede”. Aristides mandaat loopt tot december 1995. De Haïtiaanse grondwet verbiedt zijn herverkiezing.

Hoewel een Amerikaanse militaire interventie in Haïti met het vannacht bereikte akkoord dus is voorkomen, zullen vandaag wel de eerste van circa 15.000 Amerikaanse militairen aan land worden gezet om de uitvoering van het akoord na te leven. Een Amerikaanse militaire woordvoerder sprak van “een administratieve invasie”. De troepen zullen “samenwerken” met de circa 7.000 militairen van het Haïtiaanse leger, die zich tot gisteren nog oefenden in het afweren van een invasie.

Clinton en minister van defensie Perry erkenden gisteren dat de operatie in Haïti niet zonder risico's is. “Het gevaar van paramilitaire activiteiten of een guerrilla is er altijd, hoe we ook komen”, zei Perry. “Maar we geloven dat het riscio minimaal is door het akkoord. We komen niet op basis van vertrouwen maar met een goed bewapend leger”.

Clinton stond onder grote druk om een militaire invasie te vermijden. De Amerikaanse publike opinie bleef er in meerderheid tegen gekant en ook het Congres leek in meerderheid tegen te zijn omdat het nationale belang van de VS niet in het geding zou zijn.