Het gist en bruist in het riool

Door de riolen van Amsterdam stroomt allang niet meer “het normale faecaliën-gebeuren”. Je hebt er geen idee van wat mensen allemaal niet door de wc spoelen, vertelt H. Swart van de dienst Riolering en Waterhuishouding. In het 3.000 kilometer lange darmenstelsel van de hoofdstad verzamelt zich de complete neerslag van het moderne leven. Het 'welvaartsvoedsel' en de ouderdom eisen hun tol. Hier en daar begint het riool te verzakken. Er dreigen verstoppingen.

Deze week kondigde wethouder van financiën F. de Grave aan dat het rioolafvoerrecht in 1995 per huishouden wordt verhoogd van 164,77 gulden naar 182,52 gulden per jaar. De conditie van het riool moet voortdurend op peil worden gehouden en dat kost geld. Het gist en bruist in de buik van de stad. Per dag stort een gemiddelde Amsterdammer zo'n 130 liter water het riool in. Door douches, baden, was- en afwasmachines wordt het afvalwater steeds warmer en ontstaan rottingsprocessen. Sommige buizen worden poreus. Andere dreigen door verzakkende aarde te scheuren.

Juffer heb je een emmertje poep, set 't maar op de stoep, 'k sel het komme hale. Met deze woorden kwam - lang voordat de eerste rioolbuizen werden ingegraven - de man van de 'Boldootkar' de emmers ontlasting bij de mensen ophalen. Het was rond 1910 toen hij langzaam maar zeker klanten begon te verliezen aan het riool. Inmiddels is bijna de hele stad op het buizenstelsel aangesloten.

Het riool is altijd de nachtspiegel geweest van het leven bovengronds. In Een eeuw Amsterdams rioolwater schrijft E. Werkman bijvoorbeeld dat kort na de Tweede Wereldoorlog opeens 'de schuimende jaren' aanbraken. Bij de installaties van de rioolwaterzuivering ontstonden manshoge bergen wit schuim. Waar het verschijnsel vandaan kwam wist niemand, maar het deed zich vooral voor aan het begin van de week: na maandag, traditioneel wasdag. De micro-organismen in het rioolwater konden de naoorlogse, synthetische wasmiddelen duidelijk niet aan. Het duurde even voordat de Amsterdamse huisvrouwen begrepen dat enkele druppels afwasmiddel ook voldeden.

Toen de rioolambtenaren steeds minder vaak 'koeken haar' in de zuiveringsinstallaties aantroffen, was dat voor hen het teken dat de haardracht van de vrouwen korter was geworden. Dat niet langer embryo's onder de grond werden meegevoerd - zoals oude medewerkers van de riooldienst graag vertellen - maakte duidelijk dat abortus voortaan een geaccepteerde medische ingreep was. Het gestolde frituurvet dat zich in de jaren zeventig tegen de buizen onder de Bijlmer afzette, getuigde van de komst van Surinamers en Antillianen en hun voorkeur voor baka bana en andere gefrituurde hapjes. In diezelfde tijd doken ter hoogte van de Nieuwmarkt 'halve fietsen' op in het riool: het bewijs van de heftige krakersrellen in deze buurt. In deze dagen getuigen maandverband, theezakjes en kattebakkorrels van het gemaksleven waaraan de moderne consument gehecht is geraakt. Paspoorten en creditcards verraden de bovengrondse aanwezigheid van criminelen.

Aan het einde van het buizenstelsel kunnen ze wel een winkeltje beginnen, zeggen ze bij rioleringsdienst. Daar hebben ze overigens ook met enige ironie geconstateerd dat de anti-aidscampagne een groot succes is.