Rusland; De burgemeester verft witte kruisen op de deuren

MOSKOU, 17 SEPT. In Rusland wordt veel geklaagd over een gebrek aan wetgeving over de vrije-markteconomie, maar dat verwijt kan Joeri Loezjkov niet worden gemaakt. De burgemeester van Moskou heeft de afgelopen weken onder meer gelast dat winkelpersoneel beleefd moet zijn en dat kruideniers eieren moeten verkopen. Zijn stroom van decreten om de vrije markt in toom te houden geniet grote populariteit onder de bevolking.

Een van de nieuwste maatregelen van Loezjkov is het schilderen van grote witte kruisen bij de ingang van winkels en restaurants waar de hygiëne of de bediening te wensen overlaat. De kruisen doen denken aan waarschuwingen tegen besmettelijke ziekten en zijn ook zo bedoeld.

“Mensen hebben genoeg van vuiligheid en onbeschoftheid en ze hebben het recht te weten waar zij het risico lopen te worden bedrogen en vernederd”, zo verklaarde Alla Oermanfejeva van de gemeentelijke dienst voor consumentenbescherming het besluit aan The Moscow Times. “Het kruis zal de krachtigst mogelijke klap zijn voor beruchte bedrijven en het zal de eigenaren dwingen hun houding te veranderen.”

De kruisen moeten een gegeven periode - maximaal drie maanden - zichtbaar blijven. In die periode krijgen de ondernemers een laatste kans om zich aan te passen aan het moderne imago dat Loezjkov voor de Russische hoofdstad in gedachten heeft. Verbeteren zij zich niet, dan worden de bedrijven gesloten. Wie het kruis eigenhandig verwijdert wordt onmiddellijk gesloten.

Tot nu toe zijn vier zaken met het een kruis gemerkt, zowel café's als verkopers van levensmiddelen. Een café in de buurt van het Wit-Rusland Station kreeg als eerste het kruis begin augustus. “Het stond bekend om zijn smerige tafels en zijn zwermen vliegen. De manager is er echter niet in geslaagd de staat van het cafë te verbeteren”, aldus Oermanfejeva. Het café is nu dus gesloten.

Een organisatie voor de rechten van de mens in Moskou heeft inmiddels gewaarschuwd dat de kruistocht nieuwe mogelijkheden voor corruptie biedt. De getroffen ondernemers zelf hebben geklaagd over willekeur.

Van burgemeester Loezjkov is al langer bekend dat hij gemengde gevoelens heeft over de vrije-markteconomie. Hij heeft zich met succes verzet tegen de volgens hem overhaaste verkoop van staatsbedrijven. In de hoofdstad gelden nu speciale regels voor de privatisering. Ook wordt vermoed dat de burgemeester achter de schermen een actieve rol speelt op de onroerend goed-markt. Zonder zijn persoonlijke goedkeuring is het naar verluidt bijna onmogelijk bouwgrond te verwerven.

Maar transacties met onroerend goed gaan voor een groot deel aan de waarneming van de media en de gewone burger voorbij. Loezjkovs bemoeienissen met de detailhandel niet. Al is het maar omdat de burgemeester ze geregeld op het Moskouse televisiekanaal komt verdedigen, bij voorkeur in klare taal en in antwoord op niet al te kritische vragen.

Bij een recente opiniepeiling sprak maar liefst 65 procent van de ondervraagden zijn vertrouwen uit in Loezjkov. Ter vergelijking: het vertrouwen in president Jeltsin schommelt rond de dertig procent. Na Jeltsin en premier Tsjernomyrdin wordt Loezjkov de machtigste politicus van het land geacht en hij is al herhaaldelijk genoemd als toekomstig president.

Behalve het aanbrengen van de witte kruisen zijn de afgelopen weken met betrekking tot de horeca en detailhandel nog andere besluiten uitgevaardigd. Winkelpersoneel moet beleefd zijn en rekening houden met de wensen van de klant. De klant die bijvoorbeeld al heeft afgerekend maar zijn aankoop nog niet in ontvangst heeft kunnen nemen - in Rusland zijn kassa en toonbank gescheiden - moet ten alle tijde worden geholpen, dus ook als het sluitingstijd is. Vroeger kwam het voor dat de klant te verstaan werd gegeven dat hij de volgende morgen maar moest terugkomen.

Winkels moeten zich ook beperken tot hun eigen branche, en daarin moeten zij beschikken over alle “sociaal belangrijke goederen voor de eerste levensbehoefte”. Een kledingszaak moet bijvoorbeeld ondergoed in voorraad hebben en een kruidenier eieren. De gemeente kan ook concrete aanwijzingen geven over de artikelen die een nieuw te openen winkel moet verkopen als die in de buurt waar die winkel zich vestigt nog niet te krijgen zijn.

Net als met sommige decreten van president Jeltsin wordt aan de decreten van Loezjkov niet altijd consequent uitvoering gegeven. Maar ze negeren is riskant. Zo heeft een grote Ierse supermarkt in het centrum van Moskou deze week een boete gekregen van omgerekend 40.000 gulden. Bij een overwachte inspectie bleek dat de uiterste verkoopdatum van enkele artikelen was verstreken. Ook bleek de winkel op de verkoop van brood meer winst te maken dan de toegestane vijftien procent.

Behalve over norse kruideniers en vieze cafétafeltjes klagen de inwoners van Moskou over nog een probleem dat nu voortvarend door Loezjkov wordt aangepakt: mensen van buiten Moskou. Gisteren werd bekend dat de burgemeester binnenkort een decreet zal ondertekenen om niet-Moskovieten van de woningmarkt te weren. Russen van buiten Moskou die in de hoofdstad een huis willen kopen moeten voortaan een belasting betalen van 500 keer het minimumloon. Buitenlanders betalen het minimumloon zelfs 5000 keer.

“Het doel van de maatregel is de instroom van mensen naar de hoofdstad te beperken”, zo zei een lid van de Moskouse gemeenteraad, een volksvertegenwoordiging die het zelden met Loezjkov oneens is. In de tekst wordt echter ook gesproken van de noodzaak “de stad te compenseren voor al zijn inspanningen bij het verbeteren van de infrastructuur”. Het minimumloon is op dit moment 20.500 roebel, ongeveer 15 gulden, dus reken maar uit.