John Major belooft referendum over status N-Ierland

LONDEN, 17 SEPT. De anderhalf miljoen inwoners van Noord-Ierland zullen in een referendum mogen beslissen over een eventuele wijziging in de staatsrechtelijke status van deze Britse provincie.

Deze stevige garantie gaf de Britse premier John Major gisteren aan de protestantse meerderheid in Noord-Ierland bij de aankondiging van een pakket maatregelen, dat ook concessies aan de nationalisten bevatte.

Tijdens zijn eerste bezoek aan Noord-Ierland sinds de IRA twee weken geleden een staakt-het-vuren aankondigde, maakte Major in een toespraak een einde aan het spreekverbod voor vertegenwoordigers van Sinn Feín en de IRA op radio en televisie. Hij maakte ook bekend dat tien grensovergangen naar de Republiek Ierland zullen worden geopend en dat de sluiting van andere overgangen zal worden heroverwogen.

Het vooruitzicht van een referendum is een aanzienlijke bonus voor de loyalistische meerderheid in Noord-Ierland, die sinds het staakt-het-vuren grote scepsis heeft getoond en het vermoeden heeft geuit dat er tussen de republikeinen en de regering in Londen geheime afspraken waren gemaakt, gericht op het tot stand komen van een Verenigd Ierland. “Niemand kan om u heen. U kunt het gepraat over geheime afspraken vergeten,” zei Major.

Het vooruitzicht van een referendum werd in unionistische kring met een mengeling van ongeloof en een begin van vreugde ontvangen. De rechterhand van dominee Paisley, Peter Robinson, waarschuwde dat helemaal niet zeker is dat de zittende politieke partijen in Noord-Ierland tot een vergelijk zullen komen, waarover het volk zich kan uitspreken.

De nationalistische leider John Hume (SDLP) suggereerde dat in de Republiek Ierland te zijner tijd op hetzelfde moment óók een referendum zou moeten worden gehouden. Dit zou dan moeten gaan over verwijdering van de artikelen in de Ierse grondwet waarin de Republiek aanspraak maakt op het grondgebied van Ulster.

Pag.5: Major heft zendverbod op

Voor luisteraars en kijkers in Groot Brittannië was het ogenblikkelijke effect van Majors pakket van maatregelen dat zij Gerry Adams en Martin McGuinness, de strategen van Sinn Feín en de IRA, met hun eigen stem op radio en televisie konden horen praten.

Aangenomen wordt dat de Britse regering juist nu de verbanning uit de ether ongedaan gemaakt heeft, omdat ze niet een tweede keer in verlegenheid wilde worden gebracht wanneer Gerry Adams bij een aanstaand bezoek aan de Verenigde Staten opnieuw zou kunnen benadrukken hoe de Britse “kolonialen” hem en zijn makkers censureren.

Premier Major maakte opnieuw duidelijk dat zijn concessies niet betekenen dat hij al gelooft dat het de IRA ernst is met zijn belofte geweld te staken. Het aftellen van drie maanden zonder geweld waarna Sinn Feín aan het politieke proces zal kunnen deelnemen, gaat in Londen pas beginnen wanneer de organisatie belooft dat ze geweld achterwege zal laten.