In heel Marokko duiken opeens terroristen op

MARRAKECH, 17 SEPT. Het was een ordinaire roofoverval, de manager van Hotel Atlas Asni in Marrakech weet het zeker. Niets in de glanzende hal van het viersterren hotel, even buiten het centrum van het drukbezochte toeristenstadje, herinnert nog aan de bloedige gebeurtenissen die sinds drie weken de spanningen in de Maghreb danig hebben doen toenemen. Drie gemaskerde overvallers stormden in de ochtend van 24 augustus de hal van het hotel binnen, gristen een kleine tweeduizend gulden uit de kas mee en openden het vuur op de verbaasde omstanders. Twee Spaanse hotelgasten werden ter plekke doodgeschoten, een derde werd zwaar gewond.

“Het is voor het eerst dat we in Marokko zoiets meemaken”, zegt de manager, die zijn naam liever niet kwijt wil, “Maar het blijft een incident.” Dat er sprake is van een Algerijns, fundamentalistisch geïnspireerd komplot, zoals in de Marokkaanse media wordt onderstreept, wil er bij het personeel van het Atlas Asni niet in. “Als het werkelijk deel uitmaakte van een grote samenzwering zou het huwelijk van de jongste dochter van de koning zeker zijn uitgesteld.”

De Marokkaanse autoriteiten zeggen er anders over te denken. De afgelopen week kon de Marokkaanse televisiekijker weliswaar dagelijks urenlang genieten van de feestelijkheden rondom het huwelijk van prinses Lalla Hasna, de jongste dochter van koning Hassan II. Miljoenen Marokkanen leefden intens mee met het geluk dat de koninklijke familie ten deel was gevallen, zo meldden de Marokkaanse kranten dag in dag uit. Maar voor het overige is Marokko in de ban van het komplot dat met de aanslag op Hotel Atlas Asni boven water is gekomen.

Leger en politie zijn in staat van opperste paraatheid. Agenten van de Sûreté Nationale bewaken permanent de luxere toeristenhotels. Controle-blokkades op de twee-baansautoweg tussen Casablanca en Marrakech zorgen voor urenlange vertraging. En in de treinen worden regelmatig paspoortcontroles uitgevoerd. Regering en oppositie roepen eendrachtig op de rijen te sluiten in verzet tegen de “criminele pogingen” om de Marokkaanse staat te destabiliseren.

Het vermoeden van een komplot begon al snel nadat twee van de overvallers van Hotel Atlas Asni werden ingerekend. Een van hen bleek van Frans-Algerijnse afkomst. In nauwe samenwerking met de Franse politie werd onmiddellijk een klopjacht ingezet, waarbij een heel leger agenten alles wat ook maar enigszins met Algerije te maken had nauwgezet onder de loep nam. De resultaten mochten opmerkelijk heten. In Casablanca werd in verband met de aanslag in Marrakech een bende van zes Fransen van Algerijnse afkomst gearresteerd, in Fes - stad waar de feestelijkheden voor het koninklijke huwelijk werden gehouden - volgden eveneens twee arrestaties. Een waar wapenarsenaal werd aangetroffen in de buurt van Taza: 31 riot-guns, 19 granaten, duizenden patronen, explosieven en communicatie-apparatuur.

Tot veler verrassing doken verspreid over heel Marokko plotseling terroristen op. Zoals in het geval van Mustapha Announe, die vorige week werd gearresteerd in het kleine dorpje Moulay Abdellah. Announe zou volgens de beschuldigingen in het bezit zijn geweest van een Scorpio pistool-mitrailleur, een ruime hoeveelheid munitie en “islamitische documenten”. Buurtgenoten beschrijven hem evenwel als een wat stille, sombere jongen. “Er zijn van die types waar je altijd mee kan lachen, terwijl anderen de ellende van de hele wereld achter zich aan slepen”, verklaarde een buurtgenoot. “Announe behoort helaas tot de laatste categorie.” Maar een fundamentalistisch-islamitische terrorist? “Voor zover ik weet heeft hij nog nooit een voet in de moskee gezet”, stelt een familielid.

In de Marokkaanse pers werd de afgelopen weken een direct verband gelegd met gewapende overvallen (tot dusver in het Marokko van Hassan II een ongebruikelijk verschijnsel) die de afgelopen maanden hebben plaatsgehad en waarbij 'Westerse doelen' werden getroffen en de recente arrestaties. Zo was er de overval op het geldtransport van de bank die is gehuisvest in een vestiging van de Makro. En de overval op de McDonalds-vestiging in Casablanca. Zelfs werd er gewezen op het mysterieuze vliegtuigongeluk tussen Agadir en Casablanca. De officiële verklaring van regeringswege dat de piloot van het toestel zelfmoord wilde plegen, werd al vanaf het begin af in Marokkaanse vliegerskringen als belachelijk versleten en gaf dus aanleiding tot wilde speculaties. De gegevens uit de zwarte doos, inmiddels gepubliceerd in diverse bladen, lijken vooral te wijzen in de richting van een technisch mankement van het vliegtuig.

Bestaat onder de Marokkanen over het bestaan van een komplot weinig twijfel, aanmerkelijk minder duidelijk is wie dan precies verantwoordelijk zou zijn voor die poging de Marokkaanse staat te destabiliseren. De Marokkaanse media wijzen in de richting van het Algerijnse bewind. Zelf in staat van burgeroorlog met de radicale islamitische beweging, zou Algerije de export van het islamitische extremisme weinig in de weg leggen, zo luidt de redenering. Een beproefde strategie: de problemen met Marokko - een buurland waarmee de betrekkingen de laatste twintig jaar zich het best als gewapende vrede laten beschrijven - zou de verdeeldheid in eigen land alleen maar kunnen verminderen. De Marokkaanse pers zag de eerste tekenen van enig succes van deze strategie in het dreigement van de radicale Algerijnse Gewapende Islamitische Groep (GIA) met het uitroepen van de heilige oorlog tegen Marokko, indien de visumplicht voor Algerijnen niet ongedaan wordt gemaakt.

Zeker is dat in een atmosfeer van groeiend wantrouwen de verhoudingen tussen de twee lidstaten van de Unie van Maghreb-landen in snel tempo zijn verslechterd. Nadat Marokko een visumplicht had ingesteld voor Algerijnen - na de arrestaties in verband met de roofoverval in Marrakech - sloot Algerije de grens. Wederzijdse beschuldigingen volgden over de slechte behandeling van Algerijnen en Marokkanen die onverhoopt aan de verkeerde kant van de grens vast kwamen te zitten. Luchtbruggen werden ingesteld en schepen gestuurd om honderden gestrande landgenoten te repatriëren.

Koning Hassan II weet intussen zijn positie onder de toenemende spanningen te versterken. De Marokkaanse minister van binnenlandse zaken Driss Basri - al jarenlang de rechterhand van de koning - werkte de afgelopen weken nauw samen met zijn Franse collega Charles Pasqua bij het onderzoek naar het netwerk van terroristen. Terwijl Frankrijk andermaal zijn invloedsfeer in de Maghreb versterkt, bevestigt de Marokkaanse vorst zijn positie als het vaste ankerpunt voor het Westen in een roerige regio door krachtdadig en succesvol op te treden tegen vermeende fundamentalistische terreurgroepen.

Dat komt onder andere van pas in de onderhandelingen met de Europese Unie. Marokko reageerde eerder dit jaar teleurgesteld op de Europese voorstellen over het verder aanhalen van de betrekkingen. Marokko hoopt op meer financiële steun en een vrije toegang tot de Europese markt voor landbouwprodukten. Ook wordt onderhandeld over de aanpassing van het visserijverdrag met de Unie. Daarnaast is er nog de reeds jaren slepende kwestie rondom het referendum in de Westelijke Sahara, de voormalige Spaanse kolonie die door Marokko is geannexeerd.

In de binnenlandse politiek kan de vorst - die in de afgelopen jaren de teugels van zijn strakke bewind aanmerkelijk heeft laten vieren, maar zijn land nog altijd bestuurt als een absoluut monarch - ook altijd wel steun gebruiken. Na de vorig jaar gehouden verkiezingen, waarbij de eerste ronde geldt als de meest democratische ooit in Marokko gehouden, verwierp de gemeenschappelijke oppositie het voorstel van de koning om deel te nemen aan een nieuwe regering. Uitgebreide manipulaties van de tweede verkiezingsronde ten gunste van de meer koningsgezinde partijen was een van haar redenen, naast het feit dat de koning onverkort vasthoudt aan het recht vam benoeming van de sleutelministers - inclusief de minister-president.

Hassan II toonde zich zwaar teleurgesteld (“Ik ben als een leraar die niet goed wordt begrepen”) en benoemde een zakenkabinet. Niettemin wordt hard gewerkt aan het instellen van een regering van nationale eenheid, die begin volgend jaar tot stand zou moeten komen.

Uiteindelijk lijken de verschillende hoofdrolspelers in de Maghreb het 'islamitische komplot' in Marokko handig te benutten en heeft niemand een direct belang de kwestie snel uit de wereld te helpen. “Iedereen doet zijn eigen voordeel met de affaire Marrakech”, meende het onafhankelijke blad Maroc Hebdo. Het is dat de verschillende belangen sterk uiteenlopen, aldus het commentaar, anders zou een gemeenschappelijk opzetje niet ondenkbaar zijn.