Geestverruimend schaak

Zet ik niet te veel partijen van Kasparov in de krant? Al is hij de schaakkoning, hij is toch niet de enige in de wereld die goede partijen speelt. Maar ze zijn zo mooi, ik kan de verleiding niet weerstaan. Toen Euwe professor in de informatica was, zei hij eens dat hij nauwelijks meer schaakpartijen naspeelde, alleen die van Tal liet hij zich niet ontgaan. Zoals het vroeger met Tal was, zo is het nu met Kasparov. Je staat telkens weer verbaasd over wat hij laat zien, je krijgt het idee dat er in het schaken meer mogelijk is dan je altijd dacht.

Toen Kasparov kort geleden samen met Ivantsjoek het toernooi in Novgorod won, was de algemene reactie: schitterend succes voor Ivantsjoek, teleurstelling voor Kasparov. Van hem worden altijd bovenmenselijke prestaties verwacht. In Horgen, een dorpje bij Zürich, had hij er de afgelopen weken de wind goed onder. Het was niet zo'n supertoernooi als Novgorod, maar met mensen als Sjirov, Gelfand, Joesoepov, Lautier en Kortchnoi toch bijzonder sterk bezet. Een ronde voor het eind had Kasparov met 8 uit 10 al anderhalve punt meer dan zijn naaste belagers Joesoepov en Sjirov, die hij beide versloeg. En hoe! Die partij tegen Sjirov was waarlijk geestverruimend. Vlak na de opening offert Kasparov doodgemoedereerd een kwaliteit op algemene positionele gronden. Hij speelt rustig verder en tien zetten later heeft hij een ziedende koningsaanval. Als ik zie wat hij in Horgen deed, vind ik het jammer dat ik niet veel meer partijen van Kasparov in de krant kan zetten.

Wit Kasparov - zwart Sjirov

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 e7-e6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 Pb8-c6 6. Pd4-b5 d7-d6 7. Lc1-f4 e6-e5 8. Lf4-g5 a7-a6 9. Pb5-a3 b7-b5 10. Pc3-d5 Lf8-e7 11. Lg5xf6 Le7xf6 12. c2-c3 Deze stelling had Kasparov ook in Novgorod tegen Kramnik. Die deed toen 0-0 gevolgd door Tb8 en werd schitterend verslagen. 12...Lc8-b7 13. Pa3-c2 Pc6-b8 14. a2-a4 b5xa4 15. Ta1xa4 Pb8-d7 16. Ta4-b4 Pd7-c5 17. Tb4xb7 Zo zo, alsof het niets is. Positioneel is dit kwaliteitsoffer geheel verantwoord, want de witte velden, waar het in deze Svesnikov-variant vaak om gaat, komen vast in wits handen. Bovendien komt zwarts paard op b7 heel slecht te staan. Toch zouden weinig mensen het gedurfd hebben. 17...Pc5xb7 18. b2-b4 Lf6-g5 19. Pc2-a3 0-0 20. Pa3-c4 a6-a5 21. Lf1-d3 a5xb4 22. c3xb4 Dd8-b8 Zwarts probleem is dat zijn paard alleen via d8 in het spel kan komen. Daarvoor moet zijn dame dit veld ontruimen, maar dat heeft straks weer het gevolg dat hij een invasie van witte paarden toe moet laten. 23. h2-h4 Lg5-h6 Moeilijke keuze. Op d8 staat de loper beter voor de verdediging, maar daar wil nu juist zijn paard naar toe. 24. Pc4-b6 Ta8-a2 25. 0-0 Ta2-d2 26. Dd1-f3 Db8-a7 27. Pb6-d7

DIAGRAM 1:

x

27...Pb7-d8 Eindelijk is het paard op het gewenste veld aangekomen, maar nu hij er de kwaliteit voor terug moet geven, betekent het in feite capitulatie. Legde zwart te vroeg het hoofd in de schoot? Misschien niet, wit heeft altijd geweldige aanval. Na 27...Pc5 zou hij winnen met 28. bxc5 Dxd7 29. c6 en de c-pion beslist. Na 27...Te8 zou kunnen volgen 28. Lc4 Pd8 29. P7f6+ gxf6 30. Pxf6+ Kf8 31. Pxe8 Kxe8 32. Df6 en wit wint, want er dreigt zowel 33. Dxh6+ als 33. Lb5+. Een fantastische variant zou na 27...Ta8 mogelijk zijn: 28. Pe7+ Kh8 29. Dxf7 Txd3 30. Pf8 Da2 31. Pe6. Hier heeft wit een hele toren in zijn aanval gestoken, maar de zwarte stukken zijn merkwaardig hulpeloos. Wit dreigt elegant 32. Pd8 en ook eenvoudig 32. Pf5 gevolgd door 33. Pxh6. Zwart kan beide dreigingen pareren met 31...Tda3 (32. Pf5 T3a7 33. Pxh6 Pc5) maar dan heeft wit 32. g4 T3a7 33. g5 en de zwarte stelling stort ineen. Kan dit werkelijk kloppen en zou Kasparov zich het zo voorgesteld hebben? Men staat van bewondering sprakeloos. 28. Pd7xf8 Kg8xf8 29. b4-b5 Nu gaat alles vanzelf. 29...Da8-a3 30. Df3-f5 Kf8-e8 Na 30...Dxd3 wint 31. Dd7. In het vervolg blijft het aardig om te zien hoe wit steeds stukken inzet, maar het eigenlijke werk is al gedaan. 31. Ld3-c4 Td2-c2 32. Df5xh7 Tc2xc4 33. Dh7-g8+ Ke8-d7 34. Pd5-b6+ Kd7-e7 35. Pb6xc4 Da3-c5 36. Tf1-a1 Dc5-d4 37. Ta1-a3 Lh6-c1 38. Pc4-e3 Zwart gaf op.

De volgende partij, ook uit Horgen, is een voor liefhebbers van de moderne openingstheorie leerzame aanvulling op de partij Lutz-Piket, die ik twee weken geleden liet zien. Lutz was na afloop van die televisiepartij zeer onder de indruk van Pikets openingsbehandeling en zei dat hij het in Horgen zelf tegen Kasparov net zo zou doen. Hij kreeg de kans niet, want tegen Kasparov lootte hij wit, maar hij vond in de eerste ronde wel een andere klant: Kortchnoi. Een vermoeide Kortchnoi, die uit Londen kwam en van het vliegveld van Zürich in snelle vaart regelrecht naar de speelzaal moest gaan. Toch kwam Lutz van een koude kermis thuis. Kortchnoi wreef de slaap uit zijn ogen, vond in de kritieke stelling, waarin Lutz tegen Piket de beslissende fout had gemaakt, een verrassend stukoffer en won fraai in de aanval.

Wit Kortchnoi - zwart Lutz

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. Pb1-c3 e7-e6 5. Lc1-g5 d5xc4 6. e2-e4 b7-b5 7. e4-e5 h7-h6 8. Lg5-h4 g7-g5 9. Pf3xg5 h6xg5 10. Lh4xg5 Pb8-d7 11. e5xf6 Lc8-b7 12. g2-g3 c6-c5 13. d4-d5 Dd8-b6 14. Lf1-g2 0-0-0 15. 0-0 b5-b4 16. Pc3-a4 Db6-a6 17. a2-a3 Lb7xd5 18. Lg2xd5 Pd7-e5 19. a3xb4 Tijdens Lutz-Piket werd in de televisiestudio door de computer Fritz 3 de aardige variant 19. Pxc5 Lxc5 20. axb4 Lxf2+ 21. Txf2 Db6 22. Lxe6+ Dxe6 23. De2 met voordeel voor wit gevonden, maar hier is 21...Txd5 natuurlijk veel sterker. 19...Td8xd5 20. Dd1-e2 c5xb4 21. Pa4-c3 Td5-a5 22. Ta1xa5 Da6xa5 23. Pc3-e4 Pe5-d3 24. b2-b3 Da5-e5

Hier komt schaakdiagram 2:

In deze stelling deed Lutz tegen Piket het zwakke 25. Tc1. Kortchnoi vindt iets veel beters. 25. Tf1-d1! Dit betekent een stukoffer. 25...Pd3-c5 26. De2xc4 De5xe4 27. Dc4-b5 Kc8-c7 28. Lg5-e3 Th8-h5 29. Db5-e8 Th5-d5 30. Td1-a1 Td5-d8 31. De8xf7+ Kc7-c6 32. Df7xa7 De4-c2 33. h2-h4 Dc2xb3 Hier had hij, zoals de Zwitserse grootmeester Lucas Brunner aangeeft, beter kunnen vechten met 33...Td1+ 34. Txd1 Dxd1+ 35. Kh2 Pd7. Maar ook dan zijn wits pionnen meer waard dan het zwarte stuk. 34. Kg1-h2 Lf8-d6 35. Ta1-c1 Db3-d5 36. Da7-a4+ Kc6-c7 37. Da4xb4 Kc7-c6 38. Db4-a4+ Kc6-c7 39. Da4-b5 Td8-h8 40. Tc1xc5+ Ld6xc5 41. Db5xc5+ Zwart gaf op, de witte pionnen beslissen.