'We willen niet een Albanië aan de Noordzee worden'; Afbraak van technologie dreigt

DEN HAAG, 16 SEPT. Even liet de financiële goeroe van het TNO, drs. F.Th. Gubbi, zich gisteren gaan. Of was het effectbejag? “We willen niet een Albanië aan de Noordzee worden”, zei Gubbi in een gloedvol betoog dat de Haagse politici moet bewegen het kabinetsplan om een half miljard gulden te bezuinigen op de ontwikkeling en toepassing van technologie.

Dat voornemen betekent “afbraak van de Nederlandse kennisinfrastructuur” die moeizaam is opgebouwd bij zes grote technologische instituten, zo werd in het Haagse perscentrum Nieuwspoort meegedeeld. Bovendien staat het in schril contrast met alle recente adviezen van de Sociaal-Economische Raad en de werkgeversorganisaties om juist een miljard gulden méér overheidsgeld te reserveren voor technologie-bevordering.

Het paarse regeerakkoord onderstreept in mooie volzinnen dat technologie dè moersleutel is die de Nederlandse economie in een hogere versnelling kan brengen: “Nederland moet zich meer gaan richten op produktie en dienstverlening met een hoge toegevoegde waarde.” Hierop moet ons land zich in de concurrentiestrijd met het buitenland richten, dat schept nieuwe werkgelegenheid, vooral in het midden- en kleinbedrijf. Nieuwe kernen van economische groei moeten volgens het kabinet-Kok worden gestimuleerd, in de dienstverlening, informatica en telematica, communicatie en andere toepassingen van nieuwe kennis en technologie.

Maar het kabinet doet precies het omgekeerde, zo kan de kritiek van de zes instituten worden samengevat. “Nederland loopt op technologieterrein al sterk achter bij de Verenigde Staten en Japan. Dit is zeer slecht voor het bedrijfsleven”, verzucht TNO-bestuurder Gubbi. Technologie zorgt voor de helft van onze economische groei, weet hij. Volgens de instituten zullen hele takken van onderzoek, zoals voor de ontwikkeling van technologie ten behoeve van milieutechniek, zonne- en windenergie en opslag van aardwarmte, vooral van belang voor het midden- en kleinbedrijf, moeten worden stopgezet. De regering kan een aantal kerndoelstellingen van het Nationaal Milieu beleidsplan (energiebesparing, verminderen broeikaseffect en ontwikkeling duurzame energiebronnen) dan wel vergeten. Bij economische zaken kan het directoraat-generaal energie vrijwel worden opgedoekt, meent Gubbi, want daar moet 300 miljoen gulden bespaard worden op subsidies terwijl men nog bezig is een 'oude' bezuiniging van 100 miljoen te verwerken.

Gezamenlijk denken TNO, Energie Onderzoek Centrum Nederland, Grondmechanica, Nationaal Lucht- en ruimtevaarlaboratorium, Maritiem researchinstituut en Waterloopkundig laboratorium 500 tot 600 hoogwaardige arbeidsplaatsen te verliezen als het paarse plan doorgaat. Dat proces van verliezen is onomkeerbaar, waarschuwden Gubbi en dr. H.H. van den Kroonenberg, directeur van het ECN. “Wat je afbreekt is heel moeilijk weer op te bouwen. De beste mensen zullen ons verlaten. Bij onderzoek en ontwikkeling is het anders dan in het bedrijfsleven, waar je machines kunt stilzetten. Als je snel moet bezuinigen bij een instituut, dan komt afvloei van oudere medewerkers die veel ervaring hebben en van de jongste, veelbelovende talenten het eerst aan bod”, zei Van den Kroonenberg.

Gubbi wees op het schrikbeeld van de drastische technologie-bezuinigingen die de Britse regering in de jaren '80 heeft doorgevoerd. “Van die verarming hebben wij een lesje geleerd.” Vast staat, zegt hij, dat de stimulans van de overheid onmisbaar is voor de ontwikkeling van nieuwe technologie, en het vervelende van nationale bezuinigingen is dat ze als een olievlek werken. Want minder geld uit Den Haag betekent automatisch ook minder geld van de Europese Unie, terwijl de Nederlandse instituten nu net zo goed staan aangeschreven in Brussel.

De technologen zijn slechts één van de vele groepen die op het Binnenhof staan te dringen om te protesteren, geheel conform de vrees die formateur Kok bij de presentatie van zijn regeerakkoord uitsprak dat de hel zou kunnen losbarsten over de bezuinigingen die zich uitstrekken “van de wieg tot het graf” van menige Nederlander.

Voorzitters en technologie-specialisten van de grote fracties in de Tweede Kamer beloofden gisteren de lobby die drs. Gubbi aanvoert, binnenkort bij de Algemene beschouwingen over de rijksbegroting-1995 serieus te nemen. “Want dit (de bijl in de 'kennisinfrastructuur') was niet de bedoeling”, zo reageerden politici die luttele weken geleden in lange fractievergaderingen het groene licht gaven voor het regeerakkoord, al hebben ze zich niet aan elke punt en komma verbonden.

Hoe is het mogelijk dat Den Haag het paarse snoeimes door de technologie zomaar heeft laten passeren? Drs. Gubbi wil eigenlijk liever de blik op de toekomst richten en hoopt op alternatieven om deze bezuinigingen te voorkomen of te verzachten. Hij denkt aan meer doelmatigheid “bij het aansturen van studies” op departementen en bij instellingen als het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieuhygiëne, de Dienst landbouwkundig onderzoek en laboratioria van Verkeer en Waterstaat. Maar de TNO-baas wijst nog wel even fijntjes met de beschuldigende vinger naar het departement van financiën, dat de formateur “zeer ondoordachte” voorstellen heeft aangereikt. “Simpel denkende mensen op financieel gebied” bedachten dat de hele pot energiesubsidies wel geschrapt kon worden, maar gooiden met het badwater ook het kind weg. Want overheidsbijdragen aan instituten zijn niet te vergelijken met subdisies voor woningisolatie en zuinige cv-ketels. Over dit snode bezuinigingsplan waren de ambtelijke deskundigen van economische zaken en VROM niet eens geraadpleegd, weet Gubbi uit gesprekken met deze dienaren van de Kroon, die zich nu ongemakkelijk voelen.

Het aardige van de Haagse mores is dat premier Kok zichzelf bij de Algemene beschouwingen in de Tweede Kamer zal tegenkomen. Want hij was èn als minister van financiën èn als kabinetsformateur verantwoordelijk voor de kwaliteit van de adviezen die hij ontving en voor alles wat hij daaruit overnam in het regeerakkoord.