Een invasie die niemand ècht wil

WASHINGTON, 16 SEPT. Vlak voor de Congresverkiezingen wil president Clinton met grote tegenzin opdracht geven tot een militaire invasie in Haïti. Bijna iedereen in het land, Congresleden, kiezers en commentatoren van links tot rechts, vindt dat Amerika op dat eiland niets te zoeken heeft. Clintons eigen medewerkers en kabinetsleden zijn verdeeld. De nieuwe voorzitter van de Democratische partij, Tony Coelho, erkent dat het Clinton politiek geen goed zal doen. Veel functionarissen halen de schouders op en zeggen: “We hebben onszelf geen andere keuze gelaten.”

Op het laatst hoopt Clinton nog op een andere uitweg. De militaire leiders die hij tijdens zijn toespraak voor grote, gewetenloze schurken heeft uitgemaakt, mogen het land verlaten en elders een comfortabel leventje leiden. Zijn ambassadeur in Haïti bracht die boodschap nog eens over naar de militaire leiders.

Clinton krijgt alleen enige steun uit de progressief-liberale vleugel van het Huis van Afgevaardigden, voorheen de duiven. De voormalige haviken zijn allemaal tegen. Zelfs de American Legion, de vereniging van oorlogsveteranen die altijd interventies steunt, heeft zich tegen verklaard.

“Het is geen democratisch land en je kunt niet herstellen wat er niet is”, zei een vertegenwoordiger van de American Legion. “Haïti heeft mij geen kwaad gedaan”, zei een kiezer tegen de Democratische senator John Glenn.

De voorstanders van de invasie zijn veelal zwarte Congresleden, sterk gelieerd aan de afgezette, gekozen president Jean-Bertrand Aristide die ze vergelijken met de zwarte Zuidafrikaanse leider Nelson Mandela. Clinton ontdekt in de kwestie-Haïti weer hoe weinig betekenis de progressief liberale Democraten hebben in het Congres.

Clinton verwacht niet dat zijn televisietoespraak veel kiezers van gedachten doet veranderen. Daar is het te laat voor. Maar hij hoopt wel dat de Democraten in het Congres hem niet in de weg zullen staan, nu hij zich zo duidelijk heeft uitgesproken. De troepen zouden moeten landen voordat het Congres er volgende week dinsdag over kan stemmen. Als de soldaten eenmaal over het eiland marcheren, zal geen Congreslid hen durven af te vallen door hun activiteiten te veroordelen. Wel kunnen ze met de begroting de duur van de missie beperken.

Pag.5: Pentagon schat dat troepen tot 1996 in Haïti moeten blijven; Actie zonder debat of mandaat

Sinds bijna een jaar geleden het Amerikaanse oorlogsschip Harlan County uit de haven van Port-Au-Prince werd teruggetrokken zijn de Haïtiaanse generaals een obsessie geworden van het Amerikaanse buitenlandse beleid, hoewel zij over niet meer dan één pantserwagen en een paar propellorvliegtuigjes beschikken.

Als een reuze-oorlogsschip al moet capituleren voor wat schietende raddraaiers in de haven, wat blijft er dan nog over van de Amerikaanse geloofwaardigheid in de wereld? De Franse regering die tot dan toe intensief met Amerika had samengewerkt voor het herstel van de democratie, trok de handen af van Haïti. President Clinton heeft altijd geprobeerd zijn blunder van destijds te herstellen. Het neemt nu veel tijd in beslag, waarbij belangrijke kwesties als Bosnië, de positie van Rusland in de wereld, de handelsbesprekingen met Japan en de ratificatie van het Gatt-verdrag tijdelijk aan zijn aandacht ontsnappen.

De Amerikaanse geloofwaardigheid in de wereld was een van de redenen die president Clinton gisteren opsomde voor de invasie. Verder noemde hij de dreiging van nieuwe vluchtelingenstromen, hetgeen Amerikanen wel afschrikt maar niet zodanig dat ze militair ingrijpen eisen. Tenslotte waren er de argumenten van handhaving van de mensenrechten en het geheel democratisch maken van het westelijk halfrond. In de ogen van Amerikaanse functionarissen is er een domino-effect, de ene dictator helpt de ander in het zadel.

De vele tegenstanders vinden dat het herstel van de democratie in Haïti geen Amerikaanse levens waard is. Deze discussie over een mogelijke invasie is al een jaar gevoerd. Het oorlogsschip Harlan County werd indertijd teruggetrokken, vlak nadat 44 Amerikanen waren gesneuveld bij een vredesoperatie in Somalië. Gisteren werden de laatste Amerikaanse militairen uit Somalië teruggetrokken. De operatie kostte drie miljard dollar en het schieten tussen de clans wordt steeds erger.

Nu gaan Amerikaanse troepen waarschijnlijk opnieuw een wanordelijk gebied binnen zonder duidelijk debat of mandaat van het Congres. De gevaren zijn niet zo groot als in Somalië. Cédras is niet zo sterk bewapend als de Somalische clanleider Farah Aideed. Maar met geringe middelen valt al heel wat verwarring te zaaien. Normaal gebeuren er ook ongelukken bij dergelijke operaties zoals botsende helikopters. Elke Amerikaanse gewonde of dode zal talloze malen op televisie worden getoond. De honderden Haïtianen die sterven door onderlinge afrekeningen zullen gauw worden vergeten.

Een jaar lang heeft Clinton gedreigd met mogelijke militaire stappen in de hoop dat de generaals vanzelf weg zouden gaan. Maar het tempo van escalatie volgde eerder zijn eigen binnenlandse wetgevingsschema dan de logica van de buitenlandse politiek. Economische sancties waren weinig effectief omdat ze traag werden ingevoerd. De generaals kregen de tijd om eraan te wennen en de Haïtiaanse armen moeten de zwaarste lasten dragen.

De Amerikaanse dreigingen zijn veel langer gerekt dan bij de invasies in Panama (1989) en Grenada (1982), die afgelopen waren voor het publiek er goed over kon nadenken. Het waren korte flitsen met succesvolle afloop. In dit geval laat de invasie niet alleen lang op zich wachten maar zal de afwikkelingsfase ook lang duren. Volgens de laatste schatting van het Pentagon zullen er tot begin 1996 troepen moeten blijven om de democratie te herstellen. Clinton krijgt wel hulp van 24 landen maar de toezeggingen zijn minimaal. Het is nog niet voldoende om Amerika de last van de schouders te nemen.

Als voormalig dienstplichtontduiker geniet babyboomer Clinton minder gezag in militaire zaken dan zijn voorgangers George Bush en Ronald Reagan. Clinton beseft dat en het brengt hem aan het twijfelen. In dit geval gaat hij ook voor het eerst in tegen het advies van het Pentagon dat weinig voelt voor vage politie-operaties. Meestal stellen de Amerikanen zich bij een crisis op achter de president. Dit rallying around the flag is wel steeds korter gaan duren. De crisis in Somalië had zelfs een tegengesteld effect. Geheel tegen de traditie in daalde Clinton in de peilingen, toen de Amerikaanse troepen gevaar liepen.

Congresleden zijn bang dat dit ingrijpen veel geld gaat kosten, tussen de 400 miljoen en 1 miljard dollar. Om voor de militaire operatie te betalen wordt onderhoud van militair materieel uitgesteld. Squadrons straaljagers kunnen niet uitvliegen door achterstallige reparatie.

Het gevaar van halfbakken militaire operaties is dat ze de kans op Amerikaans isolationisme vergroten. Wilsoniaanse principes als “Nieuwe Wereldorde” en verbreiding van de democratie gaan meestal vooraf aan perioden van teleurstelling en afkeer van de rest van de wereld. Ook Bosnië kan lijden onder Haïti.