'Wet schendt privacy van sollicitanten'

DEN HAAG, 14 SEPT. De privacy van sollicitanten komt in het gedrang als een door minister Sorgdrager (justitie) voorgestelde herziening van de Wet justitiële documentatie wordt doorgevoerd. Dat zegt A. Houtsma, voorzitter van de Bijzondere adviescommissie voor de verklaringen omtrent het gedrag.

Volgens de wetswijziging, waarmee het kabinet vrijdag akkoord is gegaan, krijgen burgemeesters de beschikking over alle persoonlijke gegevens uit het justitiële documentatieregister, die kunnen worden gebruikt bij de beoordeling van sollicitanten. Het gaat om personen die solliciteren naar bepaalde functies bij de overheid of in het bedrijfsleven.

Werkgevers kunnen van sollicitanten een verklaring omtrent het gedrag verlangen als bij de uitoefening van de functie sprake is van een 'aanwijsbaar risico'. Zo is het voor een taxibedrijf van belang te weten of een kandidaat-chauffeur ooit is veroordeeld wegens rijden onder invloed en hebben basisscholen de mogelijkheid te laten onderzoeken of een sollicitant zich heeft schuldig gemaakt aan kindermishandeling. Een verklaring omtrent het gedrag moet de sollicitant zelf aanvragen bij de gemeente.

Op dit moment heeft een burgemeester, in de praktijk de dienst burgerzaken, inzage in maximaal vier jaar oude gegevens uit het politieregister van zijn gemeente. Op basis daarvan bekijkt hij of eventuele wetsovertredingen relevant zijn voor de uitoefening van het toekomstige beroep. Indien de burgemeester niet tot een duidelijk oordeel kan komen, kan hij een beroep doen op de Bijzondere adviescommissie voor de verklaringen omtrent het gedrag. De commissie, ingesteld door de ministers van binnenlandse zaken en justitie, betrekt in haar advies justitiële gegevens die de burgemeester niet kan inzien. Volgens Houtsma garandeert deze constructie dat de gegevens die de commissie raadpleegt vertrouwelijk blijven. De commissie kent de namen van de aanvragers niet, zegt Houtsma, en de documenten die ze onder ogen krijgt worden na inzage vernietigd of teruggestuurd naar de justitiële documentatiedienst.

In het voorstel van Sorgdrager vervalt voor politiegegevens de grens van vier jaar en krijgen burgemeesters ook de gegevens van justitie te zien. Volgens Houtsma, zelf burgemeester van Wijk bij Duurstede, betekent dit niet alleen dat de commissie minder vaak om advies zal worden gevraagd, maar ook dat anonieme behandeling moeilijk gewaarborgd kan worden. Behalve burgemeesters krijgt ook “een groot aantal gemeenteambtenaren” beschikking over de gegevens, aldus Houtsma. “Daardoor bestaat de kans dat alles op straat komt te liggen. Van alle informatie die in een gemeentehuis van hand tot hand gaat, is het nooit zeker dat die binnenskamers blijft. Zeker niet wanneer het gaat om gegevens van personen die bij ambtenaren bekend zijn.”

De laatste vijf jaar heeft de adviescommissie per jaar gemiddeld 350 verzoeken van burgemeesters behandeld, een klein deel van het totale aantal verklaringen dat door de gemeenten wordt afgeven. Eindhoven, Tilburg en Breda gaven in 1993 elk meer dan duizend verklaringen af, Rotterdam bijna vijfduizend en Amsterdam tienduizend. Het aantal geweigerde aanvragen, deels op advies van de commissie, ligt bij deze gemeenten doorgaans tussen de tien en twintig. Burgemeesters kunnen het advies van de commissie naast zich neerleggen. Of ze eventuele wetsovertredingen voor de uitoefening van het mogelijke beroep van sollicitanten wel of niet relevant vinden, hangt van hun persoonlijke beoordeling af. Richtlijnen waaraan de burgemeester zich kan houden bestaan niet, laat een woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) weten. Volgens de VNG kunnen beoordelingen van burgemeesters in vergelijkbare gevallen verschillend zijn. Wanneer burgemeesters weigeren een verklaring omtrent het gedrag af te geven wordt aan de werkgevers niet meegedeeld wat de redenen daarvoor zijn.

Volgens het wetsvoorstel van Sorgdrager moet inzage in alle justitiële gegevens de betrouwbaarheid van een verklaring omtrent het gedrag vergroten. Mede op aandrang van burgemeesters is tot de wetswijziging besloten, zegt een woordvoerder van justitie. Deze burgemeesters gaven te kennen dat ze met de informatie waarover ze op dit moment beschikking hebben, geen goede afweging kunnen maken of een verklaring omtrent het gedrag moet worden afgegeven, aldus justitie.