Onderzoekers creëren transgene reuzezalm

ROTTERDAM, 15 SEPT. Onderzoekers in Vancouver, Seattle en Singapore hebben door genetische verandering een zalm gemaakt die gemiddeld elf keer zo zwaar wordt als zijn niet-transgene leeftijdgenoten. De grootste vis was zelfs 37 keer zwaarder, schrijven de onderzoekers in de vandaag verschenen aflevering van het wetenschappelijk tijdschrift Nature.

Projectleider dr. Robert Devlin van het Canadese ministerie van visserij en oceanen in West Vancouver verwacht dat de transgene zalm over een jaar of tien van groot belang kan worden voor de zalmkwekerij in drijvende bassins voor de kust.

Over de smaak van de vis kan Devlin nog niets zeggen: “We hebben hem nog niet gegeten. We hebben er een paar honderd rondzwemmen in het laboratorium en die zijn allemaal nodig voor de voortplanting. U moet niet vergeten dat iedere vis op het ogenblik een paar honderd dollar kost.” De gen-analyses worden uitgevoerd op cellen van de vinnen en uit het bloed van de dieren.

Volgens Devlin is het niet de bedoeling reuzevissen te kweken. “Belangrijker voor de zalmkwekerijen is dat deze vissen sneller groeien. De natuur steekt voorlopig ook een stokje voor reuzegroei. Deze Pacifische zalm wordt vruchtbaar als hij een kilo of vier zwaar is. In natuurlijke omstandigheden zwemt de vis dan vanuit zee de rivieren op, plant zich daar voort en sterft.” In de Canadese kwekerijen wordt de zalm geoogst als hij ongeveer 4 kilo zwaar is en seksueel rijpt. De vis is dan 3 tot 4 jaar oud. Devlin: “Onze vis bereikt dat gewicht binnen 2 jaar en rijpt dan ook. Zwaarder wordt hij dus niet.”

De transgene zalmen zijn gemaakt door in bevruchte zalm-eitjes een gen te injecteren voor groeihormoon, gekoppeld aan een stukje erfelijk materiaal (een promotor) dat ervoor zorgt dat het gen voortdurend groeihormoon produceert. In de praktijk is er een kans van ongeveer 5 procent dat het gen-construct zich vast tussen de andere genen op de chromosomen nestelt. Als dat is gelukt geven de genetisch veranderde dieren het nieuwe gen daarna ook aan hun nakomelingen door. Devlin: “De afgelopen jaren zijn al veel vaker bij vissen extra groeihormoongenen ingebracht, maar daarbij werd steeds een groeihormoongen uit ratten gekoppeld aan een promotor uit muizen in vis gezet. Dat is onder andere gebeurd in Atlantische zalm, meerval en karper. Die vissen groeien wel iets sneller, maar het effect valt tegen. Wij hebben alleen genen uit het geslacht van de Pacifische zalmen gebruikt. Genen uit de blauwrugzalm hebben we geïnjecteerd in eitjes van de zilverzalm. Dat zijn verwante soorten.”

De onderzoekers verwachtten niet alleen een snellere groei, maar denken ook dat deze zalm-naar-zalm genoverplaatsing minder ethische bezwaren zal oproepen dan de soortoverschrijdende rat-naar-zalm genmanipulatie.