Brit vrij na omstreden moordonderzoek

LONDEN, 15 SEPT. Heel weldenkend Engeland had naar zijn veroordeling uitgekeken, maar gisteren liep Colin Stagg (31), volgens de politie nog steeds de lustmoordenaar die zij zocht, als een vrij man de rechtbank uit. De rechter ontsloeg hem van rechtsvervolging en vanmorgen zitten het Home Office, justitie en politie zoals dat heet “met ei op hun gezicht” omdat hun methoden ontoelaatbaar zijn geoordeeld.

Met hen in de beklaagdenbank zit de politiepsycholoog Paul Britton, de ook in Nederland geconsulteerde kunstenaar van het “psychologisch profileren” van de vermoedelijke gedragskenmerken van een dader ten behoeve van de politie en de inspirator van de politietactiek bij het betrappen van Stagg. Stagg is van plan allen gerechtelijk aan te spreken voor schadevergoeding.

De moordzaak waarin hij als verdachte figureerde, heeft vooral beroering gewekt door de gruwelijke omstandigheden. Het slachtoffer, twee jaar geleden, was de 23-jarige Rachel Nickell, een voormalig model. Zij werd dood gevonden op Wimbledon Common, een park in zuidwest-Londen, overdekt met bloed, afkomstig van 49 messteken en vergaand seksueel misbruik. Aan haar lijk klampte zich vast haar zoontje van twee, Alex, die huilend aanhield: “Sta op, mammie. Sta op, mammie.”

Het BBC-programma Crimewatch liet twee maanden later een reconstructie zien van de omstandigheden van de moord. Daarbij werd een videofilm vertoond, die Rachels familie van haar en haar zoontje had gemaakt. Te zien was een rank, blond meisje met een aanstekelijke lach en een overdosis aan vitaliteit. Als gevolg van tips van het publiek, hield de politie een aantal verdachten aan, onder wie de werkloze Stagg. De man was bekend bij de zedenpolitie, maar hij ontkende betrokkenheid bij de moord.

De politie moest hem laten gaan, maar was niet overtuigd van zijn onschuld. Dat leidde tot Operatie Edzell, een door de psycholoog Britton gedirigeerde undercover-operatie, waarin een jonge blonde politie-agente, met de codenaam “Lizzie James” schriftelijk contact zocht met Stagg met als einddoel hem tot een bekentenis over de moord op Rachel te dwingen. Het contact lukte omdat Lizzie James zichzelf introduceerde als de vriendin van een vrouw met wie Stagg eerder contact had gehad en die had afgehaakt vanwege de pornografische fantasieën die Stagg haar schriftelijk deed toekomen.

In haar brieven, ingegeven door de psycholoog, moedigde de agente Stagg aan haar deelgenoot te maken van gewelddadige seksuele fantasieën. Zijzelf beantwoordde die correspondentie met eigen fantasieën die de verdediger van Stagg beschreef als “de hardste pornografie die je je zo ongeveer kunt voorstellen”. En ze duidde aan dat het tussen haar en Stagg alleen tot een seksuele relatie kon komen als hij, net als zij, betrokken zou zijn geweest bij een “rituele moord”. “It would be brilliant”, schreef de politieagente aan Stagg, als hij zoiets had gedaan als bijvoorbeeld Rachel Nickell vermoorden zonder daarop betrapt te zijn. Uiteindelijk leidde de inzet van deze agente niet tot een bekentenis.

Haar optreden werd door de rechter gekwalificeerd als “niet alleen overijverig, maar een openlijke poging om een verdachte schuld aan te wrijven met behulp van misleidend gedrag van het grofste soort”. Aan de vraag of Stagg toch belastende details heeft prijsgegeven, kwam de rechter niet eens toe. De politie-methoden waren in zijn ogen zodanig dat hij tot ontslag van rechtsvervolging besloot, daarmee de weg openlatend voor Stagg om te verklaren dat hij onschuldig is en voor de familie van Nickell om te concluderen dat “aan de letter van de wet is gehoorzaamd, maar waar is de gerechtigheid?”

De Britse pers weidt vanmorgen lang uit over de zaak. Collega-psychologen die met Britton concurreren bij het uit Amerika overgewaaide “psychologisch profileren” overladen hem met verwijten. Scotland Yard gaf een verklaring uit waarin het undercover-operaties verdedigt. “We zouden in het algemeen willen benadrukken hoe belangrijk die zijn en hoe ze een methodiek vormen die we in vele onderzoeken met succes hebben gebruikt in de moeilijkste en gevaarlijkste omstandigheden.” De politie heeft de familie van Rachel Nickell laten weten dat ze niet zoekt naar een andere verdachte.