Aardkorst in Schotland minstens 3,3 miljard jaar oud

Hoe zijn de eerste continenten op aarde ontstaan en in welke opzichten verschilden zij van die van nu? Dat zijn de twee belangrijkste vragen voor geologen die zich bezig houden met onderzoek aan het Archaeïcum: de oudste van de drie aeonen waarin de aardgeschiedenis wordt verdeeld. Antwoorden op deze vragen kunnen in principe worden gevonden door het bestuderen van heel oude gesteenten, maar die zijn helaas ook heel moeilijk te vinden. Geologen van de universiteit van Cambridge en van Cardiff hebben nu echter het tipje van de sluier weer wat verder weten op te lichten.

De geologen bestudeerden gesteenten in het noordwesten van Schotland die afkomstig zijn uit het Lewisien: een geologische periode (genoemd naar het Isle of Lewis) waarvan de geschiedenis vanaf 2,7 miljard jaar geleden goed bekend is. Bij de Gruinard Bay hebben de geologen in deze gesteenten nu insluitsels gevonden waarvan de ouderdom werd bepaald op 3,3 miljard jaar. De onderzoekers denken dat deze insluitsels, amfibolieten of hoornblendeschalies geheten, de overblijfselen zijn van gesteenten die later onder invloed van hoge druk en temperatuur zijn veranderd.

Voorheen dacht men dat de korstgesteenten van het Lewisien ongeveer 2,9 miljard jaar geleden waren ontstaan uit het bovenste deel van de aardmantel. De lichtere materialen hierin stegen op, koelden af en werden uiteindelijk vast. Ongeveer 2,7 miljard jaar geleden zou het grootste deel van de aldus gevormde korst - om onduidelijke redenen - opnieuw tijdelijk zijn gesmolten. De nieuwe onderzoeksresultaten laten echter zien dat de aardkorst hier al minstens 3,3 miljard jaar geleden is ontstaan en dat dit ontstaansproces ook een langere tijd heeft geduurd (Nature 370, p. 505 en 552).

De nu in Schotland gevonden insluitsels zijn de oudste gesteenten die in Europa zijn gevonden. De tot nu toe oudste bevinden zich in het oostelijke deel van het zogeheten Baltische Schild en zijn 3,1 tot 3,2 miljard jaar oud. Buiten Europa, met name in Canada, Groenland, het zuiden van Afrika en het westen van Australië, zijn gesteenten gevonden die nog ouder zijn. De absolute recordhouder ligt op het Canadese Schild. In de jaren tachtig werd hier gesteente gevonden van 3,96 miljard jaar oud.