Het succes van Kairo

DE VOORTPLANTING en de normen en waarden ten aanzien van de seksuele betrekkingen tussen mensen vormen een essentieel onderdeel van alle culturen, godsdiensten en maatschappelijke stelsels. Daarom was het doel van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling, die gisteren na tien dagen van diplomatieke strijd over formuleringen in Kairo is afgesloten, buitengewoon ambitieus.

De VN-conferentie heeft een verklaring opgeleverd over bevolkingspolitiek, waarin de rechten van vrouwen, geboortenbeperking en voortplanting in de breedste betekenis centraal staan. De overgrote meerderheid van de vertegenwoordigde landen, een verzameling van alle culturen, godsdiensten en ontwikkelingsniveaus in de wereld, heeft dit document aanvaard en zelfs de tegenstanders hebben zich verzoenend opgesteld door van hun fundamentele bezwaren op onderdelen geen blokkade van het geheel te maken. Eén van de gevoeligste maatschappelijke onderwerpen, een thema van menselijke intimiteit en persoonlijke verantwoordelijkheid, is op het niveau van internationaal beleid gebracht zonder dat zich scheuringen hebben voorgedaan.

De bevolkingsconferentie van Kairo heeft nieuwe lijnen getrokken in de individuele rechten en verantwoordelijkheden over gezinsplanning. Westerse landen en vrouwengroepen hebben de universele bekrachtiging bereikt van de toekenning van macht aan vrouwen waar het voortplanting en seksuele gezondheidszorg betreft ('empowerment' en 'reproduktieve rechten' van vrouwen in de nieuwe terminologie). Ontwikkelingslanden hebben het verband aanvaard tussen bevolkingsgroei en sociale en economische ontwikkeling. De rijke donorlanden zijn bereid om meer geld voor bevolkingsprogramma's beschikbaar te stellen. De gematigde moslim-landen - Egypte, Pakistan en in dit verband ook Iran - hebben het fundamentalisme buiten de deur weten te houden en kunnen het slotdocument gebruiken ter versterking van hun nationale bevolkingsprogramma's. Het Vaticaan, de enige Kerk die in Kairo officieel vertegenwoordigd was - zij het als permanente waarnemer en niet als lid van de VN - heeft in zijn verzet tegen verwijzingen naar abortus uiteindelijk de steun gekregen van een handvol Latijnsamerikaanse landen. Dat is van betrekkelijke betekenis, want in vermoedelijk geen ander continent bestaan zoveel gedoogde abortusklinieken en vinden zoveel abortussen plaats als in Latijns-Amerika.

SLOTVERKLARINGEN van VN-conferenties bevatten altijd diplomatieke compromissen over hoogdravende beloften die niet bindend zijn en die ook niet kunnen worden afgedwongen. De aanpak waarvoor gekozen is bij de VN-bevolkingsconferentie stemt evenwel hoopvol. Het gaat om heel praktische zaken, zoals toegang tot onderwijs voor meisjes, medische zorg en betere beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen, en de nadruk ligt niet op de grootschalige acties van staten, maar op individuele verantwoordelijkheid. En het gaat om een doel dat voor nagenoeg iedereen helder is: afremming van de groei van de bevolking. Slechts een minderheid van religieuze fundamentalisten, de laatste aanhangers van imperialisme-theorieën en een handvol extreme Amerikaanse economen die geloven in de vrije markt als zaligmakende pil, betwisten de ernst van de bevolkingsexplosie.

IN DE HAL van het conferentiecentrum in Kairo hing een klok die de groei van de wereldbevolking bijhield: bijna drie mensen per seconde erbij. Het 'actieplan' dat de VN-conferentie over bevolking en ontwikkeling heeft aangenomen, moet deze groei dramatisch afremmen. Er is een kans dat dat lukt.