Druk fracties op regering; Vervanging van v.d. Broek ter discussie

DEN HAAG, 14 SEPT. Het kabinet staat sterk onder druk van de VVD en in mindere mate van de PvdA om een andere kandidaat voor de Europese Commissie aan te wijzen dan de zittende commissaris Van den Broek.

De regeringsfracties VVD en PvdA willen een zware post als landbouw en transport. Daarvoor worden de namen genoemd van oud-minister N. Kroes en senator D. Luteijn, beiden VVD.

Aanvankelijk wilde Nederland de post buitenlandse betrekkingen voor de huidige commissaris Van den Broek behouden. Het zou dan wel een zware post moeten blijven, zo was de overweging van het kabinet. Uit besprekingen, die de nieuw benoemde voorzitter Santer in verschillende hoofdsteden voert, blijkt dat die portefeuille in de toekomst verder aan gewicht zal verliezen.

Contacten met Oost- en Midden-Europa zouden door een andere commissaris worden behartigd. Het dossier toetredingen blijft voorlopig leeg omdat de Europese Unie ruim de tijd wil nemen om intern orde op zaken te stellen na de komst op 1 januari van vier nieuwe leden: Oostenrijk, Noorwegen, Zweden en Finland. Ook al tijdens het bewind van Van den Broek bleek volgens een van zijn medewerkers dat de post buitenlandse betrekkingen minder voorstelde dan bij aanvang was gesuggereerd. Dat kwam vooral doordat de Brit Brittan, die buitenlandse economische betrekkingen behartigt, veel zaken naar zich toetrekt.

Met name de VVD-fractie in de Tweede Kamer en enkele VVD-ministers willen dat het kabinet besluit op een zwaardere post in te zetten nu het gewicht van buitenlandse betrekkingen meer en meer tegenvalt. Ook in de fractie van de Partij van de Arbeid wordt die mening gedeeld. D66 houdt voorlopig nog vast aan de post.

Nederland heeft tot het eind van de maand tijd gekregen van de nieuwe voorzitter Santer om met een officiële kandidaat te komen. Santer wil de eisen van het Europese parlement inwilligen en is met name op zoek naar vrouwen als kandidaat. De VVD wil graag transport, landbouw, mededinging of begroting. “Het zal”, zegt buitenlandwoordvoerder F. Weisglas in de fractie, “om een positie moeten gaan waarbij het eigen Nederlandse belang voorop staat en die economisch gezien van bijzonder gewicht is”.

“Wij vonden al dat de post buitenlandse betrekkingen na het beheer van Frans Andriessen was uitgekleed en nu dat nog meer gebeurt moeten we niet in het achterste deel van het peloton terecht komen. Wij waarderen Van den Broek. Daarom begrijpen wij ook niet waarom Nederland hem niet naar voren heeft geschoven als de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO. Maar er is nu eenmaal in Nederland een ander politiek beeld gekomen. Dat zou je ook moeten kunnen zien in de kandidaatstelling voor de Europese Commissie.”

Pag.2: 'Positie van Nederland is al verzwakt'

Woordvoerder buitenland B. van de Bos van D66: “Je compliceert je onderhandelingspositie als je eisen stelt aan de invulling van de post buitenlandse betrekkingen. Het wordt er niet gemakkelijker op als je Santer met bepaalde condities op pad stuurt.” Het CDA wil “op dit delicate moment radiostilte in acht nemen”.

Adviseurs van minister Van Mierlo van buitenlandse zaken, die uiteindelijk een voorstel aan het kabinet moet doen, wijzen erop dat de positie van Nederland toch al is verzwakt in de nieuwe commissie die wegens de uitbreiding 21 in plaats van 17 leden telt. Daarom zou Nederland een zware post moeten ambiëren met een commissaris die veel bij de vergaderingen van de commissie aanwezig is en een grote rol speelt. Dat is minder mogelijk, ook al door veelvuldige afwezigheid van degene die de portefeuille buitenlandse betrekkingen beheert, zo menen zij.

“Formeel hebben we de handen vrij tot eind van deze maand maar de minister heeft wel gezegd dat hij overtuigend wil inzetten op de kandidatuur van Van den Broek. We zullen ook druk uit moeten oefenen op bondgenoten om de post niet uit te kleden. Daar zijn we nog mee bezig”, aldus de woordvoerder van Buitenlandse zaken.

Premier Kok, die gezegd heeft een eerste minister van alle Nederlanders te willen zijn, heeft bij deze eerste belangrijke benoeming die het kabinet voorbereidt partijbelangen niet willen meewegen.