De conferentie van het grote misverstand

KAIRO, 14 SEPT. De koffers worden gepakt, de hotelrekeningen betaald. Journalisten en delegatieleden zijn al op weg naar het vliegveld. De Internationale Conferentie voor Bevolking en Ontwikkeling (ICPD) in de Egyptische hoofdstad Kairo is gisteren afgelopen.

Wat een conferentie over de bevolkingsgroei en duurzame ontwikkeling had moeten zijn, werd voor velen een conferentie over abortus. Het Vaticaan, daarbij gesteund door verscheidene Latijns-Amerikaanse landen, tekende op de tweede dag van de conferentie bezwaar aan tegen de formulering van paragraaf 8.25 zoals die door de Europese Unie was voorgesteld. Het resultaat was vier dagen van felle discussie waarbij iedere punt en komma in de paragraaf werden bekeken. Gisteren bleek dat de tekst (die abortus als methode van gezinsplanning afwijst, maar wel onderstreept dat er iets gedaan moet worden aan het probleem van de onveilige abortussen) zoals die uiteindelijk door een werkgroep onder leiding van Pakistan werd geformuleerd, voor het Vaticaan en een reeks Latijns-Amerikaanse landen ondanks alle debatten toch onaanvaardbaar was.

Bij vele deelnemers uit de Derde Wereld leidde deze grote nadruk op de abortuskwestie tot grote irritatie. “Het moet hier over ontwikkeling en gezinsplanning gaan”, aldus dr. Linda Babooal, de leider van de delegatie van Trinidad en Tobago. “Als jongens en meisjes goed onderwijs kregen met als onderdeel daarvan seksuele voorlichting en als er anti-conceptiemiddelen beschikbaar waren, zou abortus lang niet zo'n groot probleem zijn en zouden we kunnen praten over waar het werkelijk om gaat: het terugdringen van de bevolkingsgroei door economische ontwikkeling, een verbetering van de gezondheidszorg en de nadruk op het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen”.

Babooals analyse wordt niet door iedereen gedeeld. De Nederlandse minister van ontwikkelingssamenwerking, Jan Pronk, kwam gisteren met een lijst van maar liefst elf positieve punten die op deze conferentie zouden zijn bereikt. Volgens Pronk is het bevolkingsvraagstuk door de conferentie weer op de kaart gebracht zonder dat dat tot paniek heeft geleid. Ook zouden de deelnemers aan de conferentie op een vruchtbare manier de discussie zijn aangegaan over het verband tussen bevolkingsgroei, ontwikkeling en het milieu. Kwantitatieve demografische streefgetallen - waar het vroeger in discussies over de beperking van de bevolkingsgroei volgens Pronk altijd om draaide - zijn van tafel en vervangen door een nieuwe bredere aanpak om het probleem op te lossen door de gezondheidszorg te verbeteren en vrouwen de mogelijkheid te geven zelf hun keuzes te maken. Bovendien - aldus Pronk - is het probleem van de onveilige abortussen als gezondheidsprobleem erkend en is er een nieuw begrip, namelijk dat van de reproduktieve gezondheid, geïntroduceerd. Ook was er op de conferentie een grote aandacht voor de positie van adolescenten en werd er diepgaand gepraat over de rol en verantwoordelijkheid van mannen in het reproduktieve gebeuren, aldus Pronk. Samen met het feit dat het slotdocument ook spreekt over de rechten van 'individuen' (en niet alleen over die van 'paren') en er meer hulp voor gezinsplanning komt, bracht een en ander Pronk ertoe te spreken van een “geslaagde” conferentie.

De Kairo-conferentie was ook de conferentie waar het debat over normen en waarden werd aangegaan en waar bleek hoe moeilijk zo'n discussie op het niveau van de Verenigde Naties is. De opvatting van met name Westerse delegaties dat de maatschappij niet alleen op de hoeksteen van het traditionele gezin van één man, één vrouw en een aantal kinderen is gefundeerd maar dat ook individuen (die wellicht vóór of buiten het huwelijk seksueel actief zijn) en homoseksuele stellen hun plaatsje moeten hebben, kon in de ogen van vooral islamitische landen geen genade vinden. Een aantal islamitische landen liet gisteren tijdens de plenaire vergadering nog eens weten dat zij onder de term 'individuen' in het slotdocument alleen 'getrouwde individuen' zullen verstaan. Ook het verlangen van veel Westerse delegaties om de term 'seksuele rechten' in het definitieve document op te nemen, werd niet gehonoreerd. Voor veel delegaties uit de Derde Wereld heeft deze term een licht pornografische bijsmaak. Bovendien lijkt zij te suggereren dat seksualiteit - aldus de delegaties uit de Derde Wereld - een autonoom bestaansrecht heeft terwijl deze slechts binnen het kader van het huwelijk past en voortplanting tot doel heeft.

Maar misschien was de conferentie in Kairo vooral de conferentie van het grote misverstand. Voor de publieke opinie werd door alle debatten over abortus de schijn gewekt dat de delegaties het zo ongeveer nergens over eens konden worden. In feite was er al overeenstemming - zoals de Amerikaanse onderminister van buitenlandse zaken Tim Wirth opmerkte - over ongeveer 90 procent van de tekst van het slotdocument voordat de onderhandelingen in het zogeheten Main Committee, het strijdtoneel van de conferentie, begonnen. De basisfilosofie van het Plan van Actie is immers onomstreden.

Alle delegaties zijn het erover eens dat de bevolkingsgroei een probleem is dat adequaat aangepakt moet worden. Alle delegaties waren het er ook over eens dat de aanpak die veelal in het verleden werd gevolgd (ambtenaren in de nationale ministeries in de diverse hoofdsteden stelden streefcijfers vast en stuurden in een soort para-militaire operatie hun ondergeschikten naar de steden en het platteland om hun landgenoten voor de goede zaak van de bevolkingsbeperking te winnen) mislukt is. De aandacht ligt nu op de belevingswereld van de mensen in de Derde Wereld. De gezondheidszorg moet verbeterd worden, echtparen die aan geboortebeperking willen doen moeten goed worden begeleid en niet slechts een strip pillen in de hand krijgen, en vrouwen moeten zelf beslissingen kunnen nemen zodat ze als ze dat willen ervoor kunnen kiezen om later en minder kinderen te kunnen nemen. Het Plan van Actie bevat een groot aantal concrete maatregelen om deze doelstellingen te realiseren.

Of die maatregelen uitgevoerd worden hangt van de bereidheid van de lidstaten van de Verenigde Naties af om het Plan serieus te nemen. Soms is dat niet alleen een kwestie van politieke wil. “Voor de uitvoering van de aanbevelingen is er vrede en stabiliteit nodig”, aldus dr. Olukoya uit Nigeria. Of die er in haar land, waar de belangrijkste oppositieleider nog gevangen zit en de sterke man inmiddels een aantal nooddecreten heeft uitgevaardigd, in de nabije toekomst zullen zijn is voor Olukoya een open vraag. “Het is triest dat alle prachtige dromen die de Nigeriaanse bevolking met betrekking tot zijn land koestert niet kunnen worden uitgevoerd”, aldus Olukoya. De peinzende blik die zij op haar woorden doet volgen doet vermoeden dat het Plan van Actie voorlopig in haar land geen topprioriteit zal zijn.