Brieven uit Cuba

De Verenigde Staten en Cuba zijn door de afspraken over de Cubaanse vluchtelingen weer in rustiger diplomatiek vaarwater terechtgekomen, maar daarmee verandert er voor miljoenen Cubanen nog niets. Armoede en onzekerheid zijn nog steeds de enige zekerheden die ze hebben. Vluchten naar de VS, waar ze tot voor kort als helden werden ontvangen, is opeens niet zo'n aanlokkelijk alternatief meer voor het grijze bestaan op het eiland. Vorige week ontving ik brieven van drie vrienden uit de hoofdstad Havana, geschreven in een week dat soms duizenden Cubanen per dag alles in Cuba achter zich lieten en koers zetten naar de kust van Florida. Naar nu blijkt voor velen tevergeefs. Een levensgevaarlijke oversteek, maar liever dood dan verder leven onder het socialisme van Castro. Nooit eerder werd Castro's staatsleus Socialismo o Muerte zo letterlijk opgevat.

Roberto is een werkloze ober van 28 jaar, die al jaren op toestemming van de Cubaanse autoriteiten wacht om naar zijn vader in Puerto Rico te reizen. En om vervolgens nooit meer terug te keren naar een Cuba onder Castro. Elena is een 35-jarige wiskundelerares en Maria, de vriendin van Roberto, een werkloze kleuteronderwijzeres van 30. Ontwikkelingshulp op kleine schaal uit Nederland, zoals een stuk zeep, balpennen, tandpasta en wat dollars, is niet meer dan een heel klein lichtpuntje in hun zwartste dagen. Hun brieven bevatten bedankjes waarbij louter gêne past, en hartekreten uit een verstikkend klimaat.

Enkele passages.

Havana, 25 augustus

“Economisch gezien is het hier een ramp en in politiek opzicht een demagogische tirannie. Op dit moment riskeren duizenden hermanos hun leven op zoek naar de vrijheid en een beter leven. Ik ben actief in de oppositie, maar op een erg vreedzame manier. In de beschaafde wereld waarin we leven is het gebruik van wapens niet juist.”

Roberto Havana, 23 augustus

“Iedereen denkt er over om te ontsnappen naar het buitenland. Dat is de gouden droom van alle, nou ja, bijna alle Cubanen. Maar dat is niks nieuws. Nooit hebben we er openlijk over gesproken. Nu gebeurt dat wel en de meest wanhopigen wagen zich op zee, in een gevaarlijk avontuur dat velen het leven kost. Dat gebeurt dezer dagen op grote schaal. Er wordt gezegd dat er veel doden zijn en dat het een afschuwelijk en werkelijk tragisch schouwspel is. We leven nu al zoveel jaren in deze situatie, het lijkt alsof er nooit een einde aan komt. Totdat ik zelf een manier heb gevonden om naar het buitenland te gaan. Ik heb een paar plannen. We zullen zien.

We hebben ons hele leven in een wereld geleefd zonder hoop. Het socialisme heeft een aantal van onze problemen opgelost, maar andere voortgebracht en verergerd. Hoewel, op dit moment is er geen enkel probleem opgelost.

Dit is een land zonder toekomst waar we de tijd doorbrengen zonder dat er iets belangrijks gebeurt. We verspillen ons leven. Als je er hier in slaagt economisch te overleven, is dat doordat mensen zoals jij ons helpen; niet doordat we voor onszelf kunnen zorgen.''

Elena

Havana, 25 augustus

“We leven hier temidden van zoveel treurigheid, zonder te weten hoe onze toekomst eruit ziet. We zouden dit zo ellendige leven graag willen veranderen, we zoeken een uitweg, we willen dat alles verandert.” Maria