Prijs voor Russische romans

Glas, New Russian Writing, no.7, Booker Winners & Others. Moscow 119517, P.O. Box 47, Russia of: Dept. of Russian Literature, University of Birmingham, B15 2TT, Great Britain

Samen met de firma Tetra Pak sponsort de Engelse multinational Booker McConnell sinds 1992 naast de beroemde jaarlijkse Booker Prize for Literary Fiction (¢820.000) een kleinere Russische Booker Prize van tienduizend pond. Een post-perestroika-prijs, waarmee de zieltogende Russische romanliteratuur nieuw leven ingeblazen moest worden. Met de val van het communisme verdwenen alle literaire staatsprijzen en staatsuitgeverijen, en keerden de lezers zich massaal af van het Russische boek, nu eindelijk de boeken en bladen uit het buitenland beschikbaar kwamen waarnaar zolang was gesmacht. Schrijvers die eerst om politieke redenen niet konden publiceren kregen nu uit commerciële motieven geen kans, sommigen zochten daarom hun heil in het buitenland. Het Engelstalige Russische kwartaaltijdschrift Glas stelt vast dat desondanks, en mede door de stimulans van de Russische Booker Prize, de ergste crisis te boven is gekomen. De verhitte discussies over de Russische Booker - of het geen schande was geld uit het buitenland aan te nemen - en alle andere publiciteit trokken aandacht en lezers, en bovendien prikkelden ze een paar Russische 'nieuwe rijken' om zelf ook literaire prijzen in te stellen. Veler voorkeur gaat nu nog uit naar boeken van over de grens, maar Glas verwacht dat de oorspronkelijk Russische literatuur binnenkort weer op zal leven.

“So capitalism is not so bad after all, especially British capitalism. Long live Booker PLC!” juicht de hoofdredacteur van Solo, een nieuw literair tijdschrift voor jong talent dat door de anonieme 'Little Booker Prize' (¢82.500) het hoofd boven water kreeg.

Vyacheslav Ivanov, voorzitter van de jury die de Russian Booker Prize 1993 zal toekennen, schreef voor dit nummer van Glas, waarin fragmenten van de genomineerden werden opgenomen, een analyse van de Russische romanproduktie in '92 en '93. Ivanov plaatst de post-perestroikaroman ferm in de oude Russische traditie, daarmee de communistische decennia reducerend tot een a-literair intermezzo. Hij ziet de filosofische roman terugkeren in de Russische literatuur, een intellectualiteit en doordachtheid die onder de communisten verdacht of zelfs gevaarlijk was. “We shall yet live to see a literature which, like some future, free, Utopian life, will be able to put behind it the detail of how people are hounded and judged.”

Ivanov schenkt in zijn stuk de meeste aandacht aan Oleg Yarmakov (1960), die genomineerd is met een 'Euraziatische' roman over zijn oorlogservaringen in Afganistan. Het meest frappant is de wijze waarop Ivanov al de genomineerden in rechtstreeks verband plaatst met een negentiende-eeuwse Russische schrijver, of een uit de eerste zeventien jaar van deze eeuw.

Winnaar van de Russische Booker Prize 1993 - en vorig jaar bij de laatste zes - is Vladimir Makanin (1937) met Baize-covered Table with Decanter. Zijn thema: het individu in de massa, in het collectief. Zijn stijl: sober, kaal zelfs. Het vertaalde fragment, waarin een man ondervraagd wordt door een tribunaal van 'kameraden': ijzingwekkend in zijn onontkoombare machteloosheid. 'You're guilty, not in the sense of admitting guilt, but in the sense of feeling guilt.' Geen wonder dat Kafka er telkens bij gehaald wordt om Makanin te 'plaatsen'.

Uitgeverij De Wereldbibliotheek is erg sterk in jonge Russen; het is te hopen dat ze ook de hand weten te leggen op deze Vladimir Makanin.

Andere genomineerden voor de Russische Booker Prize waren 'village prose writer' Viktor Astafjev (1942) met een begin van een trilogie over de Tweede Wereldoorlog; Oleg Yermakov met zijn Afganistan-roman; Ludmila Ulitskaya (1938) met een lieftallige novelle over een bibliothecaresse ('We have nine Elseviers'); en de joodse Semyon Lipkin (1911) met vooroorlogse herinneringen aan Odessa. Glas neemt de vrijheid zelf nog een paar Bookerkandidaten toe te voegen: vlieger-schrijver Viktor Pelevin (1962 - houdt hem in de gaten); Zufar Garejev; de produktieve Alexej Slapovsky (1957); en de aan Daniil Charms herinnerende Valery Ronsjin, die behalve absurdistische verhalen ook tekenfilmscenario's schrijft.

Heel Glas is één fraaie, verwachtingsvol stemmende verzameling proza.