De toekomst van een schoolmeisje

Het meisje loopt, tussen haar ouders in, de rechtszaal binnen. Ze moet een jaar of dertien zijn, maar ze oogt priller met haar smalle figuurtje, haar grote, donkere paardestaart en haar naïeve oogopslag: een Zazie-dans-le-métro-achtig meisje. Haar ouders, op hun paasbest gekleed, zijn goed doorvoede mensen die massief boven haar uittorenen. Pa draagt een diplomatenkoffer, ma heeft een grote lederen damestas over de schouder. In hun kielzog bevindt zich een groepje van drukpratende bekenden.

We kunnen beginnen. De beslissing over de toekomst van Liesje Gerrits is nabij. In kort geding voor de Haagse rechtbank eisen haar ouders van haar vroegere school - een scholengemeenschap in X. - dat Liesje toegelaten wordt tot de tweede klas van het gymnasium. De school weigerde dat, men vond Havo 2 voor Liesje moeilijk genoeg.

De ouders hadden zich na de weigering tot het stedelijk gymnasium van het nabijliggende Y. gewend, waar men minder kritisch bleek. Liesje mocht naar de tweede van dit gymnasium. Maar aangezien het advies van de scholengemeenschap in X. volgens de wet bindend is, kon het stedelijk gymnasium haar slechts tot de eerste klas toelaten - daar zit ze nu.

Vader Gerrits schijnt in zijn provinciale woonplaats een vooraanstaand ingezetene te zijn, en hij moet achter zijn rug de sociale hoon gevreesd hebben zodra de schoolopleiding van zijn oogappel ter sprake kwam. Havo! Hoe moet dat op feestjes als je gesprekspartners zich telkens achteloos laten ontvallen dat hùn kinderen zich zo aardig redden op het gim?

Het heeft in huize Gerrits ongetwijfeld tot doorwaakte nachten geleid. Langdurige sessies met de rapportcijfers op tafel, gedelibereer over wel of niet bijlessen (pa: “Maar dan eis ik wèl dat je je inzet!”), gepieker over de toon van de brieven aan de schoolleiding: niet te woedend, maar ook weer niet te lief.

Schoolleiding en ouders hebben er bijna het halve schooljaar van 1993-'94 over gebakkeleid. Op basis van het paasrapport liet de directie onomwonden weten dat Liesje te licht was voor atheneum en gymnasium. De ouders verweten de leiding dat zij nooit duidelijke criteria had genoemd. Op grond waarvan was Liesje nu precies geweigerd voor gymnasium 2? Haar cijfers in de brugklas waren immers behoorlijk, vonden de ouders.

Niet behoorlijk genoeg, meende de directie.

Namens de directie zegt mr. J. Dubelaar van de landelijke organisatie van katholieke schoolbesturen tegen de president van de rechtbank: “Voor de bevordering naar een ander schooltype zijn geen harde criteria. Het is een kwestie van inschatting op basis van ervaring en deskundigheid. Globaal kun je zeggen dat een brugklasser voor het gymnasium een aantal achten en enkele negens op zijn lijst nodig heeft, voor het atheneum zevens en een flink aantal achten. Liesje had echter zessen, zevens, één acht en één negen, voor levensbeschouwing.”

Dubelaar wijst erop dat Liesjes cijfers na het paasrapport liefst met zes punten achteruitgingen. “En niet alleen in de onbelangrijke vakken, zoals de eiser stelt. Engels, wiskunde, biologie, Frans, geschiedenis en techniek, daarin ging het steeds slechter. De school vindt trouwens àlle vakken belangrijk.”

“Techniek en biologie zijn niet wezenlijk voor het gymnasium”, meent mr. A. de Bree, de advocaat van de familie Gerrits.

“Biologie is niet weg op het gymnasium”, zegt de president, mr. A. van Delden, laconiek.

“Ik kan me niet herinneren dat ik het gehad heb”, zegt de advocaat koppig.

Dubelaar laat zich niet uit het veld slaan. Op gortdroge toon zet hij zijn relaas over de middelmatige schoolprestaties van Liesje voort. Het meisje moet het allemaal aanhoren, daar op het bankje achter de persmensen, waar ze ingeklemd zit tussen haar boze ouders. Dat ze weliswaar een aardig, ijverig meisje is, dat haar eindlijst helemaal niet slecht was voor de gemiddelde brugklasleerling, maar dat ze traag van begrip is en dat ze al in deze brugklas duidelijk op haar tenen liep.

De ouders kennen deze argumenten. Vader Gerrits heeft gesprekken gehad met de directie, maar hij liet zich niet overtuigen. Hij diende eind juni een bezwaarschrift in waarna de directie opnieuw een gesprek met hem had. De docentenvergadering besloot daarop de beslissing te heroverwegen, en betrok daarbij ook de adviezen die Liesje destijds op de basisschool had gekregen. Die luidden: mavo en havo.

De docentenvergadering bleef bij haar afwijzende oordeel, waarna vader Gerrits zijn toevlucht zocht tot het stedelijk gymnasium in Y. Daar had Liesje al in haar vrije tijd bijlessen Latijn genomen, voor het geval ze toegelaten zou worden tot de tweede klas. Dit gymnasium vond Liesjes cijfers onder enig voorbehoud wèl goed genoeg voor gymnasium 2. Laat het kind maar zijn eigen plafond ontdekken - dat is zo ongeveer de beleidslijn van dit gymnasium. Het moet als hemelse muziek geklonken hebben in de oren van Liesjes ouders.

De scholengemeenschap heeft, het gedonder beu, nog even overwogen om Liesje voorwaardelijk te bevorderen tot gymnasium 2, maar daar was de onderwijsinspecteur - ja, zelfs hij was erbij gehaald - tegen. De school werkte nooit met dergelijke bevorderingen en zou daarmee tegen haar eigen overtuiging in handelen.

En hoe bleef Liesje onder dit alles? Zij moet er geleidelijk van verzenuwd zijn geraakt. Volgens de advocaat van haar ouders heeft zij zich na dat vermaledijde paasrapport over de kop gewerkt. “Ze was overgemotiveerd en daarom kelderden haar cijfers.”

De president heeft het allemaal aangehoord zonder een spier te vertrekken. Als de advocaat is uitgesproken, wendt hij zich plotseling tot de tweede rij van de publieke tribune. “Zitten de ouders in de zaal? Ja? Welnu, ik vind die vordering niet toewijsbaar. Liesje komt niet in aanmerking voor gymnasium 2. Daar moet je hogere cijfers voor hebben. Het enige wat de school kan doen is: naar de cijfers kijken. Ik vind het een begrijpelijk advies.”

Hij kijkt Liesje vriendelijk aan en voegt eraan toe: “Maar dat wil niet zeggen dat je straks misschien niet op een veel hogere plek terecht zult komen. Veel succes, Liesje!”

We staan weer met z'n allen buiten. Liesje is niet zichtbaar aangedaan door de rechterlijke beslissing - minder in elk geval dan haar vader die zich zorgelijk met de advocaat verstaat.

Kinderen hebben hun ouders niet voor het uitzoeken, dat is bekend en (soms) erg, maar staan we er wel eens bij stil hoe erg het voor sommige ouders is dat ze hun kinderen niet hebben mogen uitzoeken?

Om redenen van privacy is de naam van de eisende partij gefingeerd.