Ambtelijke top slaat alarm: Nieuw tekort cellen door te weinig geld

DEN HAAG, 13 SEPT. De ambtelijke top van het ministerie van justitie voorziet voor de komende jaren opnieuw een gebrek aan gevangeniscellen door de grote financiële problemen die het regeerakkoord van het kabinet-Kok voor het departement met zich brengt.

Ook voor de bestrijding van de zware criminaliteit, de versterking van het openbaar ministerie en de rechterlijke macht zou te weinig geld worden uitgetrokken. Dit blijkt uit een dossier dat aan minister Sorgdrager is overhandigd bij haar aantreden. In het regeerakkoord is voor 'nieuw beleid' in de rechtshandhaving 400 miljoen gulden uitgetrokken. Het gaat onder meer om uitbreiding van het aantal politieagenten en de reorganisatie van het openbaar ministerie. Volgens Justitie slorpt de uitbreiding van het aantal politiemensen met enkele duizenden agenten tot 1998 al 200 tot 300 miljoen gulden op. Het departement wil ook extra geld uittrekken voor het openbaar ministerie (80 miljoen), de bestrijding van de zware criminaliteit (115 miljoen) en de bouw van duizend extra cellen in strafinrichtingen, TBS- en Jeugdinrichtingen (totaal 190 miljoen). Ook voor de verbetering van de 'infrastructuur' (70 miljoen), met name voor automatisering, is volgens Justitie geen geld uitgetrokken.

De bezuinigingen die Justitie volgens het regeerakkoord zullen treffen zijn “in het geheel niet realistisch” en de beschikbaar gestelde bedragen “bij lange na niet genoeg” voor het nieuwe beleid, zo concludeert het ministerie. Daardoor zal in het bestaande beleid moeten worden geschrapt om ruimte te maken voor nieuw beleid, kreeg minister Sorgdrager bij haar aantreden te horen. Volgens het bureau van de secretaris-generaal van Justitie lijkt het erop dat het departement “wederom met onmogelijke taakstellingen wordt opgezadeld zodat Justitie wederom in de structurele financiële problemen komt”, zo staat in het stuk. De afgelopen jaren is bij het departement een tekort ontstaan van 200 miljoen gulden op jaarbasis. Volgens de ambtelijke top blijkt hieruit dat “het bij sommigen favoriete beeld dat Justitie over ruime middelen zou beschikken” wordt genuanceerd door de cijfers.

Justitie houdt er rekening mee dat er tussen 1996 en 1998 een tekort van 1.600 gevangeniscellen ontstaat, ondanks de grote inhaaloperatie van de laatste jaren. Als er door een gebrek aan financiële middelen geen duizend cellen bijkomen, moet het aantal alternatieven voor vrijheidsstraffen “zeer aanzienlijk” worden uitgebreid.

Pag.3: Ombuigingen 'absurd' en 'theoretisch'

Uitbreiding van het aantal alternatieve straffen impliceert een verlichting van het strafklimaat en dat staat “haaks op het gevoerde veiligheidsbeleid”. Bovendien twijfelt Justitie eraan of daarvoor in de politiek voldoende draagvlak bestaat. Verder heeft Justitie bezwaren omdat de “grenzen om taak- en werkstraffen toe te kennen” al zijn bereikt. Een verdere verschuiving van traditionele detentievormen naar alternatieven brengt bovendien “aanzienlijke wetswijzigingen met zich mee”.

Sommige ombuigingen die Justitie worden opgelegd zijn volgens het departement “absurd” en “theoretisch” of er wordt “volledig geabstraheerd van de werkelijkheid”. Zo ziet de ambtelijke top niets in een besparing van 37 miljoen gulden die zou moeten worden bereikt door het kostendekkend maken van tarieven voor onder andere naturalisaties en naamwijzigingen. Deze waren al verhoogd. Daarnaast lijkt het erop dat Justitie ook voor andere diensten geld zou moeten gaan vragen, zoals een eigen financiële bijdrage van gedetineerden en ouderbijdragen bij jeugddetentie.

Ook de ambtsvoorgangers van minister Sorgdrager, Hirsch Ballin en Kosto, hadden al te maken met te grote uitgaven - met name voor rechtsbijstand en asielzoekers - en te weinig inkomsten voor Justitie. De inkomsten van het departement komen voornamelijk uit de opbrengsten van boetes, transacties en een aantal leges. Een van de mogelijkheden die vanuit verschillende hoeken zijn geopperd, een verhoging van de boeten om de ontvangsten te verhogen, is door het kabinet afgewezen. Dat heeft erkend dat er “geen koppeling kan worden gelegd tussen de rechtshandhaving en de opbrengsten uit boeten en transacties”. Dit zal zowel in de Miljoenennota 1995 als in de ontwerpbegroting worden vastgelegd, zo blijkt uit het stuk. Tot nu toe moest het departement de tekorten op de begroting zelf compenseren. Inmiddels worden de financiële zorgen van Justitie gerekend tot de algemene budgettaire problemen.