Rapgroep roept van steeds meer kanten felle reacties op; Public Enemy is een ieders vijand

Public Enemy: Muse Sick-N-Hour Message (Def Jam 523 362-2). Public Enemy treedt 26 november (o.v.) op in Sporthallen Zuid, Amsterdam, samen met Ice-T en Tupac.

Van de grootheden van de hedendaagse rap is de Newyorkse groep Public Enemy de enige wiens cd's het kunnen stellen zonder waarschuwingssticker. Maar al ontbreekt de aanduiding 'Parental Advisory - Explicit Lyrics', (die wel staat op platen van Ice-T, Ice-Cube, Snoop Doggy Dogg, Cypress Hill), Public Enemy slaagt er met iedere nieuwe cd weer in felle reacties op te roepen. Bij iedere cd blijkt echter ook dat het duo Carlton Ridenhour (alias Chuck D) en William Drayton (Flavor Flav) in de Amerikaanse rapwereld muzikaal op eenzame hoogte staat. Tussen de kaalslag en monotonie die het merendeel van de rapprodukties kenmerken, zijn de kleurrijkheid van sample-gebruik, instrumentatie en voordracht bij Public Enemy nog altijd een verademing.

Op de onlangs verschenen vijfde cd, Muse Sick-N-Hour Mess Age, staan weer ingenieuze collages van soundbites en samples, met ondanks hun versnipperde oorsprong een voortvarende kracht. De schijnbare beperkingen van het hip hop-genre (de spreekzang, het sampelen van bestaande muziek, het voorgeschreven ritme gespeeld door ritmeboxen) worden hier lachend weggewuifd. Op Muse Sick-N-Hour Mess Age ('Music in our Message') zijn de samples aangevuld met 'levende' muzikanten. En de raps van Flavor Flav en Chuck D worden afgewisseld met ratelende Jamaicaanse toastings van Prince Colin.

De meeste controverses rond Public Enemy kwamen voort uit hun ideologische standpunten. Chuck D en Flavor Flav stimuleerden het Afrika-bewustzijn bij de zwarte achterban, verklaarden zich aanhanger van de harde lijn van Malcolm X en steunden Black Muslim-leider Farrakhan. Iedere song uit hun oeuvre had bovendien een boodschap en die was meestal 'anti-wit'. De groep attaqueerde achtereenvolgens 'het systeem' (in verschillende nummers), de filmindustrie die geen rollen biedt aan zwarten (Burn Hollywood Burn), de drankindustrie die de goedkope wijn speciaal op zwarten market om de broeders te verzwakken (Nighttrain), de politie die zwarten geen hulp biedt (911 Is A Joke), de media die zwarten graag in het verdomhoekje zetten (A Letter To The New York Post). Kortom, alle door blanken gedomineerde instituties werden behandeld. Met verontwaardigde reacties van blanke zijde als gevolg.

Maar nog niet eerder werd in Amerika een cd van de groep met zoveel scepsis en kritiek ontvangen als nu Muse Sick-N-Hour Mess Age. Uit kranten en tijdschriften, van het 'zwarte' muziekblad Vibe tot het Newyorkse weekblad Village Voice, blijkt: iedereen heeft zijn eigen probleem met Public Enemy.

De zwarte fans maken zich kwaad over de s populariteit van de band bij blanken; het klassieke verwijt aan zwarte celebrities, of het nou James Brown is of O.J. Simpson, de populaire footballster die ervan wordt verdacht zijn blanke vrouw te hebben vermoord. In een interview in Vibe zegt Chuck D: “Rap is niet meer een puur zwarte aangelegenheid. En ik wil ook het liefst met mijn muziek het hip hop-hokje overstijgen. Ik zou willen dat Public Enemy uiteindelijk een cult-aanhang krijgt en nog lang mee kan, als een Grateful Dead van de rap.”

De muziekcriticus van de Village Voice, Nelson George, valt over het nummer Hitler Day. In dit nummer schakelt Chuck D de ontdekking van Amerika door Columbus en de daaruit voortgekomen slavernij, waarbij '100 million of us black folks/ died in the bottom of boats', gelijk met de jodenmoord door Hitler. Het vieren van 'Columbus Day' (12 oktober) is daarom net zoiets als het vieren van een 'Hitler Day'. Nelson George draait de redenering om: volgens hem wil het nummer Hitler Day in de belevingswereld van Public Enemy zoveel zeggen als: 'Als Columbus een eigen feestdag heeft, dan Hitler ook een'.

Voor deze interpretatie grijpt hij terug op eerder gedane racistische uitlatingen van Public Enemy over het joodse volksdeel. Een lid van de groep, Professor Griff, is in 1989 onder publieke druk uit de band gezet om zijn anti-semitische opmerkingen. En in de angst voor 'Europees imperialisme', zoals spreekt uit nieuwe nummers als Thin Line Between Law And Rape en Bedlam, laat zich wellicht de angst voor een joodse samenzwering vermoeden.

Anti drugs-activisten vinden het hypocriet dat Public Enemy nog altijd een anti drugs-standpunt verkondigt (in Live and Undrugged pt. 1 & 2), nu hofnar Flavor Flav zijn cocaïneverslaving openbaar heeft gemaakt. Dat gebeurde nadat hij vorig jaar november na drie doorwaakte nachten zijn buurman had beschoten, omdat hij dácht dat die met zijn vriendin in bed lag. Flav is inmiddels afgekickt en 'herboren' in het Betty Ford Center.

Collega-rappers van de Westkust (Dr. Dre, Ice-T) zijn beledigd door de manier waarop Public Enemy hun 'gangsterrap' belachelijk maakt. Gangsterrap is ontstaan in Los Angeles, de stad van eindeloze verpauperde zwarte wijken en wedijverende bendes, van drive by shootings en de rellen rond Rodney King. Gangsterrappers bezingen het geweld in hun stad, afgewisseld met ruige schetsen van hun seksleven, waarbij vrouwen meestal worden aangeduid met 'bitch' of 'ho'' (voor 'whore'). Chuck D vindt deze rappers onverantwoordelijk en vergelijkt ze met 'modellen op de catwalk'; ze trekken een gangster-attitude aan zoals een mannequin een nieuwe garderobe. 'Talkin that drive by shit/ everybody talkin that gangsta shit (..)/ Talking that gat talk/ walking that cat walk' (in So Watcha Gonna Do Now?).

Kevin Powell, redacteur van Vibe, bekritiseert Chuck D om zijn algehele tekstuele aanpak: hij zou zich bedienen van versleten dogma's en boodschappen die nu toch wel als bekend mogen worden verondersteld.

Maar bij beluistering van Muse Sick-N-Hour Mess Age blijkt dat Public Enemy in de Amerikaanse media erger wordt verkettert dan op grond van deze verwijten redelijk zou zijn - nog daargelaten de klacht dat Chuck D met zijn 34 jaar 'te oud' zou zijn.

Chuck D en Flavor Flav hebben een ouderwets educatieve bedoeling met hun muziek. Ze flirten niet met geweld en ze schrijven niet, zoals de gangsterrappers, grof over vrouwen: vandaar dat de waarschuwingsstickers ontbreken. Geschoold door de Newyorkse 'godfathers' van het genre (Dj Kool Herc, Grandmaster Flash & The Furious Five), is Public Enemy uitgegroeid tot het opvoedkundig bastion van de rap. Daarbij ageren ze tegen 'wit', maar steken ook de hand in eigen boezem. Verschillende teksten op Muse Sick-N-Hour Mess Age bestaan uit tirades tegen de zwarte broeders die elkaar in zo'n tempo uitmoorden, dat de Ku Klux Klan alleen nog maar tevreden werkeloos hoeft toe te kijken.

In de teksten bedienen Chuck D en Flavor Flav zich van extreme voorstellingen om hun boodschap over te brengen (zoals in Hitler Day), maar zijn daarin ook nauwelijks mis te verstaan. Het verschil tussen de extremiteiten van Public Enemy en die van de Californische gangsterrappers zit in het engagement. Public Enemy is niet vrijblijvend, maar wil bij de luisteraar iets bereiken. Nog altijd. En daar is nog altijd reden toe. Daarom is Public Enemy misschien wel ouderwets - maar niet verouderd.