Pakistan wil gezonde, zelfbewuste vrouwen

KAIRO, 12 SEPT. Pakistan is de afgelopen dagen op de Wereldbevolkingsconferentie in Kairo sterk op de voorgrond getreden. Premier Bhutto was prominent aanwezig op de openingszitting, Pakistan leidde de werkgroep die de impasse in de verlammende abortuskwestie moest oplossen en een Pakistaanse vrouw is secretaris-generaal van de conferentie.

Toch was er de laatste weken in Pakistan ongezouten kritiek op de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD). “Het gezin en de gebruiken van de moslim-maatschappij worden serieus bedreigd door een aantal schokkende ideeën die in het Westen geaccepteerd zijn en op de conferentie door Amerikaanse en Europese vertegenwoordigers aangeprezen zullen worden”, aldus de krant The Muslim uit Islamabad. “Alle perversiteiten zijn inmiddels in het Westen toegestaan. Mannen die samenleven als man en vrouw, seks voor het huwelijk, abortussen voor ongetrouwde meisjes, het mag allemaal. Deze conferentie is een frontale aanval op de waarden van de islam.”

Na een aanvankelijke aarzeling besloot premier Bhutto dergelijke kritiek te trotseren en afgelopen maandag de opening van de conferentie bij te wonen. In haar toespraak tot de plenaire vergadering maakte zij duidelijk waarom: Pakistan heeft nu reeds een bevolking van 126 miljoen zielen maar zal - zonder effectieve bevolkingsbeperkingsprogramma's - in het jaar 2020 maar liefst 233 miljoen inwoners tellen.

“Voor Pakistan is de conferentie van levensbelang”, aldus Khawar Mumtaz, feministe en lid van de Pakistaanse regeringsdelegatie. “Tot nu toe is op allerlei manieren geprobeerd om de bevolkingstoename in Pakistan te beperken, maar erg succesvol is dat niet geweest. Toen ik hier kwam had ik de hoop dat we een nieuw paradigma voor bevolkingsbeperkingsprogramma's zouden kunnen opstellen. Tot nog toe zijn vrouwen alleen immers maar benaderd als voortplantsters. Bevolkingsbeperkingsprogramma's hadden alleen maar tot doel om de baarmoeder van vrouwen te controleren. Ik denk dat je alleen maar vooruitgang kunt boeken als je aansluiting zoekt bij de belevingswereld van vrouwen en hun de mogelijkheid biedt om hun eigen keuzen te maken.” Van de kritiek van moslim-fundamentalisten op de conferentie is Mumtaz niet onder de indruk. “Die groepen hebben aanstoot genomen aan allerlei zaken die helemaal niet in het ontwerp-slotdocument zijn te vinden. Van de beschuldiging dat dat document homoseksualiteit zou bevorderen, is absoluut niets waar. Ook de bewering dat het actieprogramma van Kairo seks voor het huwelijk zou goedkeuren, is volmaakt ongegrond. De obscurantisten, want zo noem ik de moslim-fundamentalisten, hebben wel een punt als ze zeggen dat het document man en vrouw als gelijkwaardig beschouwt. Je kunt erover twisten of dat tegen de islam ingaat, maar voor een land als Pakistan waar een feodaal normen- en waardesysteem nog overheersend is, is dat wel een grote vernieuwing. In mijn ogen is dat echter een noodzakelijke vernieuwing, want zonder gelijkwaardigheid van man en vrouw zullen vrouwen nooit dat gevoel van waardigheid verwerven dat nodig is om autonoom te zijn.”

Volgens Mumtaz hebben de fundamentalisten een grote invloed in Pakistan. “Je zag aan de toespraak van premier Bhutto dat zij er alles aan deed om de obscurantisten te pacificeren. Ze had een hoofddoek om, onderstreepte dat de islam abortus afwijst en zei dat het traditionele gezin de hoeksteen is van de maatschappij. Maar vergeet niet dat het erg dapper van haar was om naar Kairo te komen. In Pakistan werd er immers grote druk op haar uitgeoefend om af te zeggen. Het feit dat ze hier in Kairo was is belangrijker dan wat zij in haar toespraak zei.”

Het moslim-fundamentalisme in Pakistan is een sociologisch en geen religieus verschijnsel, aldus Mumtaz. “De obscurantisten willen godsdienst slechts gebruiken om aan de macht te komen. Vanuit een sociologisch perspectief is het vrij gemakkelijk om deze groep te omschrijven. De harde kern van de obscurantisten bestaat uit mensen die gestegen zijn op de sociale ladder. Vaak zijn ze afkomstig van het platteland en wonen ze nog niet zo lang in de stad. In vele gevallen zijn zij ook de eersten van hun familie die naar de universiteit zijn gegaan. Daar komen ze in contact met de oude elite die Pakistan al sinds de onafhankelijkheid heeft geleid. Ze kunnen niet goed met deze mensen omgaan en voelen zich verward in hun nieuwe leefomgeving. Als reactie daarop grijpen ze terug op oude normen en waarden en zetten ze zich af tegen de oude elite die volgens hen te Westers is geworden en alle contact met het echte Pakistan heeft verloren. Maar uiteindelijk gaat het hun om de macht, niets meer en niets minder.”

Volgens Mumtaz hebben de 'obscurantisten' hun positie de laatste jaren in de Pakistaanse maatschappij alleen maar verstevigd. “Sinds de onafhankelijkheid hebben Pakistaanse politici de obscurantisten gebruikt om politiek voordeel te behalen op hun tegenstanders. Daardoor hebben de obscurantisten hun positie kunnen versterken. Tijdens de militaire dictatuur van Zia Ul Haq zaten ze helemaal op rozen omdat toen een radicale versie van de islam de officiële ideologie van de Pakistaanse staat werd. Toen werd bij voorbeeld de wetgeving aangenomen die vastlegt dat vrouwen niet gelijk zijn aan mannen. De obscurantisten hebben de Afghaanse oorlog gebruikt om aan wapens te komen waardoor hun positie alleen verder verstevigd werd.”

Premier Bhutto is zich sterk bewust van de druk van de 'obscurantisten', aldus Mumtaz. “Al die nadruk die Bhutto nu op abortus legt moet je vanuit dat perspectief zien. In feite is abortus namelijk onder bepaalde voorwaarden toegestaan in Pakistan. Volgens de wet mag abortus plaatshebben om het leven van de vrouw te redden, maar in de praktijk is het de dokter die bepaalt wanneer dat het geval is. Als je genoeg geld hebt, is er altijd wel een dokter die je wil helpen, ook al is je leven niet direct in gevaar. Voor arme vrouwen is het moeilijker om een abortus te krijgen, maar in alle dorpen zijn er 'aborteuses' actief, dat is gewoon een feit.” Volgens Mumtaz mag het conservatieve standpunt dat Pakistan met betrekking tot abortus inneemt niet verhullen wat de ware inzet voor Pakistan voor de conferentie is. “Uiteindelijk gaat het om de beheersing van de bevolkingsgroei. Wij willen de groei aanpakken door een infrastructuur te creëren die vooral aan vrouwen de mogelijkheid geeft om in goede gezondheid te leven en beter opgeleid te worden zodat ze zelf hun eigen keuzen kunnen maken. Gezonde, goed opgeleide, zelfbewuste vrouwen die zich bewust zijn van hun waardigheid nemen minder kinderen, dat is de simpele waarheid. Al het gepraat over het fundamentalisme mag niet uit het oog doen verliezen dat de Pakistaanse regering daar nog steeds voor staat.”