Vijanden werden vrienden in de Oeral

MOSKOU, 10 SEPT. Vergeleken met het verbale geweld dat eraan vooraf ging, is de eerste oefening van Amerikaanse militairen op Russisch grondgebied deze week rustig verlopen. Vandaag eindigt Peacekeeper 94 alweer en slechts één Russische krant heeft de Amerikanen beschuldigd van spionage. Van de aangekondigde protestdemonstraties is weinig terechtgekomen.

“Er is een warme kameraadschap gegroeid tussen soldaten die vijf jaar geleden nog als vijanden tegenover elkaar stonden”, zo zeiden Russische en Amerikaanse legerwoordvoerders donderdag op een persconferentie. De oefening heeft volgens hen onder andere uitgewezen dat de Amerikaanse militair over een betere uitrusting beschikt dan de Russische. De Russen waren daarentegen weer handiger als doe-het-zelver wanneer er iets kapot ging. Amerikanen en Russen hebben samen wodka gedronken en gelijkelijk genoten van een erotische film.

Peacekeeper 94 was met in totaal ongeveer vijfhonderd deelnemers in militair opzicht slechts een kleinschalige oefening. Het was echter voor het eerst dat Amerikanen en Russen gezamenlijk oefenden op Russisch grondgebied en daaraan is door voor- en tegenstanders grote symbolische waarde gehecht.

Voormalig vice-president Aleksandr Roetskoj bijvoorbeeld heeft in de operatie aanleiding gezien om president Jeltsin en minister van defensie Gratsjov te beschuldigen van landverraad. “Hier wordt een stap genomen om de weg vrij te maken voor de permanente aanwezigheid van Amerikaanse troepen op ons grondgebied. Daarvan hebben de vijanden van Rusland lang gedroomd”, zo zei hij ter gelegenheid van het begin van de oefening, vorige week vrijdag.

In een gezamenlijke Amerikaan-Russische rol als vredesbewaarder bij conflicten elders in de wereld - het onderwerp van de oefening - zag Roetskoj ook weinig. “Onder het voorwendsel van vredesoperaties willen ze de Russische strijdkrachten laten deelnemen aan agressie. Ze hopen vooral op inzet van Russische troepen tegen ons Servische broedervolk”, zo zei hij in een verwijzing naar het conflict in ex-Joegoslavië.

Verscheidene nationalistische en communistische politici hebben zich al eerder in dergelijke bewoordingen uitgelaten en president Jeltsin zelf heeft tijdens de Amerikaans-Russische onenigheid over Bosnië nog gezinspeeld op afgelasting van de operatie. Uiteindelijk is de oefening alleen met twee maanden uitgesteld. Voldoende reden voor enkele communistische splinterorganisaties om vorige week alsnog een demonstratie aan te kondigen en per trein naar het oefengebied te reizen. Het aantal betogers bleef echter beperkt tot veertig en zij werden door de politie op grote afstand van de militairen gehouden.

Minister van defensie Pavel Gratsjov, die de oefeningen deze week bijwoonde, sprak van een groot succes. “Het is symbolisch dat de eerste Russisch-Amerikaanse oefening voor vredeshandhaving precies plaats heeft op de plaats waar veertig jaar geleden de nucleaire confrontatie tussen de USSR en de VS werd voorbereid”, zo zei hij in een toespraak tot de militairen. Lokatie van Peacekeeper 94 is een militair oefenterrein ten zuiden van het Oeral-gebergte waar op 14 september 1954 een test met een zware atoombom is uitgevoerd.

De Russische media hebben uitgebreid aandacht besteed aan de komst van de Amerikaanse militaren. De meeste kranten, de legerkrant Krasnaja Zvezda (Rode Ster) voorop, schreven over de verbroedering tussen de soldaten en concludeerden dat de oefening het einde van de Koude Oorlog symboliseert. De financiële krant Kommersant wees er op dat het vlekkeloze verloop een keerpunt betekent voor de carrière van minister van defensie Gratsjov. Gratsjov heeft recentelijk wat aan prestige ingeboet. De defensiebegroting is veel lager dan hij had bepleit, hij is er niet in geslaagd de eigenzinnige generaal Lebed te ontslaan en de grensbewaking valt ook nog steeds niet onder zijn ministerie, zoals hij graag wil. Nu kan hij echter aan een politiek tegenoffensief beginnen, aldus de krant.

Het meest opmerkelijke artikel stond in de Nezavissimaja Gazeta. Gratsjovs Amerikaanse collega William Perry heeft zijn bezoek aan het oefenterrein afgezegd, officieel in verband met de problemen rondom Cuba en Haïti. De werkelijke reden was echter de ontmaskering van een Amerikaanse poging tot spionage, zo schreef de krant woensdag op de voorpagina.

De Russische militaire inlichtingendienst zou hebben ontdekt dat behalve de Amerikaanse derde infanteriedivisie onuitgenodigd ook enkele 'groene baretten' waren verschenen. In oorlogstijd moeten deze speciale soldaten operaties achter de frontlinie uitvoeren. Hun opdracht deze week was het verkennen van het terrein en het afluisteren van Russische radioverbindingen, aldus de krant. “Men mag aannemen”, aldus Nezavissimaja Gazeta, “dat het schandaal dat ontstond over het uitlekken van deze gevoelige informatie de echte reden is geweest voor het afzeggen van Perry's bezoek”.

De Russische autoriteiten hebben volgens de krant overigens niets van hun ontdekking laten merken. Wel heeft de federale contraspionagedienst (FSK) extra agenten naar de oefening gestuurd. De Amerikanen weigeren commentaar. Volgens jaar zijn de Russen te gast in de Verenigde Staten. Maar de Koude Oorlog is kennelijk nog niet helemaal voorbij.