Uhhh...

Nico Groen en Marjon Aardema (red.): De snelle weg naar het juiste woord

767 blz., The Reader's Digest Nederland NV/ Het Spectrum 1994, ƒ 129.-

Het zal wel een schandelijk vooroordeel zijn, maar zelf zou ik nou niet zo gauw de beurs opentrekken voor een woordenboek dat met vette letters 'Reader's Digest' op het omslag heeft staan. Zeker niet als het omslag eruit ziet als dat van een wegenatlas. Maar de titel De snelle weg naar het juiste woord - evenmin een juweeltje - maakt nieuwsgierig en blijkt te leiden naar een naslagwerk dat er inhoudelijk wezen mag.

'De snelle weg...' is een zogeheten produktie-woordenboek. Bij een 'gewoon' woordenboek ga je als gebruiker uit van een woord dat je kent: je wilt bijvoorbeeld weten hoe je het spelt, wat de betekenis is of in welke vaste verbinding het wordt gebruikt. Bij een produktie-woordenboek ligt dat precies andersom: als het goed is produceert dit boek het woord dat je zoekt. Je weet dat het woord bestaat, je weet ook waar het mee te maken heeft, maar je kunt er even niet op komen. Bijvoorbeeld: hoe heet ook al weer zo'n vergadering waarin kardinalen een paus kiezen?

Tot nu toe kostte het erg veel moeite dat te achterhalen. Je zou kunnen kijken in een synoniemenwoordenboek, bijvoorbeeld het Groot synoniemenwoordenboek van Van Dale - het beste dat momenteel voorhanden is. Dit naslagwerk is in zoverre produktief dat bij 'vergadering' meer soorten van vergaderingen worden getypeerd, bijvoorbeeld een vergadering van kloosterlingen ('kapittel') en een vergadering binnen de kerk ('kerkvergadering'). Maar nog altijd hebben wij het woord dat we zoeken - conclaaf - niet gevonden. Doorzetters kijken nog in Het Juiste Woord van F. Claes, ook een uitstekend woordenboek, maar daar zit conclaaf verstopt tussen maar liefst zeventig andere synoniemen voor vergadering, die geen van alle zijn voorzien van een betekenisomschrijving.

Kortom, ondanks zijn lelijke omslag en z'n snorkerige titel vult 'De snelle weg...' een gat in de boekenkast, want hier hoef je alleen maar even bij rooms-katholiek te kijken, en je wordt op je wenken bediend. Niet alleen vind je hier een keurige tabel met 43 van korte definities voorziene begrippen die verband houden met de rooms-katholieke kerk. Ook is er een lijst van anderhalve kolom met andere rooms-katholieke begrippen. Een vet puntje voor de kolom geeft aan waar die begrippen betrekking op hebben: op diensten, gebeden of gezangen; op geestelijke ambten; op boetedoening en schuldbelijdenis. Verwijzingen naar andere katholieke begrippen zijn keurig bij elkaar gezet en typografisch duidelijk onderscheiden. Je hebt dus zo het begrip te pakken dat je zoekt, of dit nu conclaaf is, quadragena, transsubstantia of antipapist.

Het uitgangspunt hierbij is steeds de associatie van de gebruiker. De redactie heeft moeten bedenken waar de gebruiker gaat kijken als hij op zoek gaat naar een bepaald woord. Zo'n systeem is natuurlijk nooit sluitend te krijgen en daarom kun je ook nog op twee andere manieren zoeken. Woorden voor concrete zaken kunnen worden gezocht op ruim honderd afbeeldingen. Zo is er een plaatje van een 'driemast volschip', met allemaal woorden eromheen. Daarnaast zijn er allerlei lijsten (zonder definities) en tabellen (met korte definities) opgenomen, bijvoorbeeld voor jazztermen, voor woorden die zijn afgeleid uit het Hebreeuws, of voor begrippen die betrekking hebben op psychologie en psychiatrie. Voorin is een overzicht opgenomen van de verschillende lijsten en tabellen. Bovendien besluit het boek met een apart woordenboek: van moeilijke en minder gangbare woorden. Dit is echter opgezet als een 'gewoon' woordenboek.

'De snelle weg...' is een bewerking van de The Reverse Dictionary, die in 1988 op de markt werd gebracht en die inmiddels verkrijgbaar is in het Duits, Frans, Engels en Spaans. De bewerking was in handen van Het Spectrum. Daar hebben ze geput uit hun voornaamste woordenboeken, die onlangs geheel zijn herzien. Dat maakt dat het eerste echte Nederlandse produktie-woordenboek ook nog eens goed bij de tijd is. Denk titel en omslag weg en 'De snelle weg...' is dus wel degelijk een boek om de beurs voor open te trekken.