Reclame voor medicijnen ondermaats

DEN HAAG, 10 SEPT. Het grootste deel van de reclame voor medicijnen die zonder recept mogen worden verkocht, voldoet niet aan de internationale richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Dit blijkt uit een gisteren gepubliceerd onderzoek dat de Wetenschapswinkel voor geneesmiddelen van de Groningse Universiteit heeft uitgevoerd in opdracht van de internationale federatie van consumentenorganisaties IOCU. De consumentenbond is lid en mede-oprichter van deze federatie.

De wetenschapswinkel heeft een analyse gemaakt van 183 advertenties van geneesmiddelen in tijdschriften en kranten uit elf verschillende landen. Slechts drie advertenties voldeden aan alle richtlijnen. De onderzoekers noemen het opvallend dat in 92 procent van de gevallen in de advertenties waarschuwingen en de - verplichte - informatie over bijwerkingen ontbreken.

Ook wordt nogal eens gebruik gemaakt van 'bekende mensen' die het middel aanraden en wordt ten onrechte gesuggereerd dat het om een echt geneesmiddel gaat. Ook dat is in strijd met de richtlijnen. Vooral wetenschappelijk bedoelde toevoegingen bij de medicijnen berusten vaak op uit de lucht gegrepen onderzoek. Formules als 'Klinisch onderzoek wijst uit...' of 'Internationaal onderzocht...' zijn voorbeelden van reclameteksten die op geen enkel wetenschappelijk onderzoek terug te voeren zijn.

In Nederland mag in een advertentie voor een niet-geregistreerd middel geen medische indicatie staan. Aanbevelingen als 'verlicht uw hoofdpijn' of 'ontspant de spieren' zijn verboden zolang het middel niet is goedgekeurd door de Rijksdienst voor geneesmiddelen. Aspirines of Apothekersproducten daarentegen zijn wel in de vrije verkoop, in de handverkoop, maar zijn getest op hun werking. De klant mag deze geteste medicijnen ook nooit zelf “uit de vakken” pakken maar krijgt deze 'over de toonbank'.

De markt voor niet-geregistreerde medische produkten is in Nederland relatief groot. Van de dertig onderzochte advertenties waren er slechts drie die betrekking hadden op een geregistreerd produkt. In dertien advertenties werd aanspraak gemaakt op de gezondheid: 'goed voor de bloedsomloop' of 'vertaagt het ouder worden'. Bij deze middelen is nooit bewezen of zij ook daadwerkelijk helpen. Verder hebben Nederlandse adverteerders er, meer dan hun collega's uit andere landen, een handje van om hun produkt “natuurlijk” of “samengesteld uit natuurlijke produkten” te noemen.

Volgens de wereldorganisatie van medicijnenfabrikanten hoeft in een advertentie uitsluitend de naam van het produkt te staan, de reden om het te gebruiken en de plaats waar je het kunt kopen. De Consumentenbond betreurt dat standpunt omdat te veel informatie wordt weggelaten.

De onderzochte advertenties dateren van november 1992. Volgens de Consumentenbond bevestigt het onderzoek de noodzaak van de Europese richtlijn voor geneesmiddelenreclame die begin 1993 van kracht is geworden. Deze richtlijn beoogt “evenwichtige informatie” in de advertenties. De Consumentenbond heeft een nader onderzoek aangekondigd om op korte termijn te controleren of de adverteerders zich aan de Europese richtlijn en de aanbevelingen van de WHO houden.