Na vorst houdt nu droogte koffie duur

BRUSSEL, 10 SEPT. De consument hoeft voorlopig niet te rekenen op daling van de koffieprijs. In tegendeel, na twee strenge vorstinvallen in juni en juli wordt de oogst in Brazilië - het belangrijkste koffieproducerende land in de wereld - nu bedreigd door uitzonderlijke droogte.

Het Amerikaanse ministerie van landbouw - de VS vormen verreweg de belangrijkste consumptiemarkt in de wereld - heeft al voorspeld dat door de recente vorstschade de Braziliaanse oogst het komende seizoen 30 à 40 procent lager zal zijn dan verwacht. Maar op lange termijn kan de schade nog veel groter uitvallen. Rond de derde week in oktober zullen, zoals elk jaar, honderden 'experts' uit de hele wereld afreizen naar Brazilië als daar de koffieplantages in bloei staan, om zich ter plekke op de hoogte te stellen van de te verwachten kwaliteit en omvang van de oogst.

Pas als de koffieplanten bloesem dragen, kan aan de grootte en de kleur worden vastgesteld hoe desastreus de recente vorstperiode en huidige droogte uiteindelijk zullen blijken te zijn. Onzekerheid is nu nog troef, legt Ernesto Illy uit, eigenaar van de gelijknamige koffiebranderij in Italië en één van de belangrijkste exporteurs van espresso-koffie in de wereld. Ook Illy zal komende maand ongetwijfeld naar Brazilië afreizen om met eigen ogen vast te stellen of het ongunstige weer in de afgelopen maanden alleen zal zorgen voor een eenmalige vermindering van de oogst, of dat de koffieplanten blijvende schade hebben opgelopen. In dat laatste geval zullen de boeren de planten moeten weghalen en opnieuw moeten beginnen. “In dat geval duurt het wel vier à vijf jaar voordat de nieuwe oogst op de markt kan worden gebracht”, weet Illy.

De 69-jarige Italiaan - die het bedrijf van zijn vader, Illycaffè, uitbouwde tot een wereldwijd imperium - was deze week even in Brussel, niet alleen om op uiterst innemende wijze zijn liefde voor een goed kopje espresso uit de doeken te doen, - “De smaak blijft ongeveer een half uur in uw mond achter. Er hoeft dus maar één boon van slechte kwaliteit tussen te zitten, of u houdt er een nare smaak aan over” - maar ook om zijn visie te geven op de jongste turbulenties op de internationale koffiemarkten. Dit jaar ging in Nederland de prijs van een pak koffie (van 250 gram) al meer dan 1,30 gulden omhoog, en nieuwe stijgingen zijn niet uitgesloten, ondanks een recente prijsval op de Londense goederentermijnmarkt.

De huidige spanningen op de markt volgen op een lange periode van rust vanaf het begin van de jaren zestig tot het eind van de jaren tachtig, toen koffieproducenten en importerende landen handelsafspraken hadden vastgelegd in een zogeheten Internationale Koffie Overeenkomst (ICO). In 1989 werd die overeenkomst buiten werking gesteld en hielden de producerende landen zich niet langer aan beperking van de exportvolumes. Het gevolg is geweest dat prijzen op de wereldmarkt de afgelopen jaren kelderden. Koffie werd goedkoper dan ooit. Maar het onvermijdelijke spiegeleffect is wel geweest dat veel boeren het hoofd niet langer meer boven water konden houden en door hun regeringen werden aangemoedigd om over te schakelen op andere produkten. Plantages werden verwaarloosd.

Daardoor is de overproduktie van koffie de afgelopen jaren fors verminderd. Maar de ommekeer in de prijsvorming werd vorig jaar pas echt ingezet, toen de belangrijkste exporterende landen - behalve Brazilië onder andere Colombia, Ivoorkust, Indonesië, Mexico en Guatemala - opnieuw afspraken gingen maken over vrijwillige beperking (met 20 procent) van de uitvoer. Het prijsopdrijvende effect daarvan werd nog eens versterkt doordat speculanten op de beurs de koffiemarkt 'herontdekten'. En vervolgens hebben de weersomstandigheden dit jaar gezorgd voor een ware prijsexplosie.

Volgens Illy zijn deze keer gebieden in Brazilië getroffen die anders nooit hebben te lijden onder vorst. Veel boeren waren om die reden juist van het zuiden in het land naar die wat meer noordelijk gelegen streken toe verhuisd, en hun plantages leveren over het algemeen juist de koffiebonen van hoge kwaliteit. Als de schade aan hun planten desastreus blijkt te zijn, zijn ze misschien wel gedwongen om opnieuw te verhuizen.

Persoonlijk heeft Illy geen klagen. Vroeger werd in landen als Nederland en België vrijwel uitsluitend filterkoffie gedronken, maar de afgelopen decennia is het aantal espresso-apparaten in de horeca hand over hand toegenomen. En het bedrijf van Illy - “de Ferrari onder de koffiebranders”, zo werd hij gisteren aangekondigd - pikt daarvan zijn graantje mee.

Illy zelf vertelde over de bemoedigende ontwikkeling op de grote Amerikaanse markt. Daar was koffie een 'vulgair' produkt geworden, dat in de voortdurende concurrentieslag met de soft drinks - Coca Cola voorop, maar ook 'nieuwe' dranken zoals Ice Tea - de afgelopen 20 à 30 jaar alleen maar marktaandeel verloor. Waar je ook kwam in de VS, overal kreeg je dezelfde slechte kwaliteit koffie (American preparation) in hetzelfde soort kopje. Een grove fout van de fabrikanten/verkopers die alleen maar gefixeerd waren op de prijs, aldus Illy. Maar de laatste jaren is er een ommekeer ten goede gekomen, door toedoen van 'ambachtelijke' branders. Steeds meer Amerikanen wenden zich af van het 'standaard kopje' en kiezen voor “karakteristieke” koffie, dat met grote zorg uit de beste bonen is bereid. En zie: de consumptie van koffie is de VS is weer stijgende. Kwaliteit wint altijd, aldus de boodschap van Illy.