Crisis waait weg bij windkracht 7

NOORDWIJK, 10 SEPT. Toen ze bij De Baak - het Management Studiecentrum van het Verbond van Nederlandse Ondernemingen (VNO) - het evenement 'Beating the Crisis' organiseerden, wisten ze nog niet dat de winsten van de Nederlandse beursondernemingen met ruim 26 procent zouden exploderen en het handelsoverschot alle records ging breken. Het thema Crisis, what crisis? was na de recente bekend geworden halfjaarcijfers beter op zijn plaats geweest. Het enige wat nu nog aan een crisis deed denken was de in windkracht zeven vervaarlijk krakende tent, waarin het evenement plaatsvond.

De sombere toonzetting van het evenement is terug te voeren op het gelijknamige “handvest voor de industriële toekomst van Europa” dat eind vorig jaar in opdracht van veertig topmannen van Europa's grootste concerns is samengesteld door oud-Unileverbaas Floris Maljers. Die kwam het handvest zelf toelichten. Genoeg reden voor een paar honderd top cats uit het bedrijfsleven, enkele politici en een handvol topambtenaren om de tocht naar Noordwijk aan Zee te maken. Op de eerste rij zaten onder vervaarlijk zwaaiende kroonluchters onder andere ir W. Dik van Koninklijke PTT Nederland, dr J. Hovers van Stork, drs A. Risseeuw van Getronics en drs Th. Meys van ABN Amro.

Ingenieuze stemapparatuur gaf aan dat 60 procent van de aanwezigen behoorde tot de raad van bestuur of de directie van een Nederlandse onderneming. De liberale gezindheid was groot: 33 procent bleek bij de laatste verkiezingen op de VVD te hebben gestemd, 26 procent op D66. Het CDA scoort in ondernemend Nederland nog maar 18 procent, evenveel als de PvdA. Het paarse kabinet heeft het volle vertrouwen van 36 procent van de aanwezigen, terwijl maar liefst 44 procent bereid is het kabinet van PvdA, VVD en D66 “het voordeel van de twijfel” te gunnen. Opvallend was het zelfvertrouwen onder de Democraten. Waar ambtenaren en ondernemers nog niet zo lang geleden nauwelijks durfden uit te komen voor hun lidmaatschap van D66, gingen ze daar nu openlijk prat op. Wat de macht niet vermag. Voor het CDA breken daarentegen zorgelijke tijden aan. Het ziet ernaar uit dat deze partij met de macht ook haar aanhang - in elk geval onder het ondernemende electoraat - aan het verliezen is.

Maljers moest er het woordenboek van Koenen bijhalen om de conferentienaam te rechtvaardigen. “Volgens Koenen is een crisis een bedenkelijke toestand.” En daarvan is volgens de oud-Unilever topman ondanks het conjunctureel herstel nog steeds sprake. Maljers' zorgwekkende woorden aangaande de concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven waren aan de honderden aanwezige captains of industry echter niet besteed. Stemming wees uit dat 72 procent van de aanwezigen de mening is toegedaan dat het redelijk gesteld is met de huidige concurrentiepostie van het Nederlandse bedrijfsleven binnen Europa.

Maljers gaf een kans voor open doel aan werknemersvertegenwoordiger J. Stekelenburg van de FNV die bij dit soort ondernemers-onderonsjes steevast mag opdraven als running joke. “Arbeidstijdverkorting,” aldus Maljers, “leidt tot meer werk, mits de kosten per geproduceerde eenheid niet omhoog gaan”. Stekelenburg formuleerde hierop een vraag waarop 63 procent van de aanwezige ondernemers antwoordde dat men - gegeven de randvoorwaarde dat de kosten per eenheid produkt niet mogen toenemen - het personeel liever 2 procent ATV dan loonsverhoging geeft.

Er waren weinig interacties, geen zweem van debat. Elke spreker legde braaf zijn ei. Zo bepleitte oud-minister Neelie Kroes meer aandacht voor de infrastructuur in grootstedelijke agglomeraties, brak Getronics-topman Risseeuw een lans ten behoeve van een flexibeler arbeidsmarkt voor jonge startende ondernemingen en verketterde bankier Meys de kabinetsplannen voor het afschaffen van de aftrekbaarheid van rente op consumptief krediet, omdat hij vreest dat de hypotheekrenteaftrek de volgende heilige koe is die sneuvelt. Slechts 54 procent van de aanwezigen bleek het met hem eens te zijn.

De enige spreker die de gezapigheid doorbrak was plaatsvervangend secretaris-generaal (economische zaken) drs A. Verberk. Hij verweet de aanwezig ondernemers hypocrisie. Nadat 41 procent had aangegeven het volledig eens te zijn met overheidsoptreden tegen monopolies en kartelvorming, vroeg Verberk hoe het dan mogelijk was dat er “massa's ontheffingsaanvragen kwamen op het verbod van prijs- en marktordeningsafspraken”. “Notarissen, makelaars, binnenvaartschippers, assurantietussenpersonen, kerkkaarsproducenten, allemaal liepen ze ertegen te hoop,” fulmineerde Verberk. “Het is toch tweeslachtig dat u hier heerlijk in anonimiteit stemt voor het wegnemen van marktbelemmeringen, terwijl u bij ons massaal komt klagen?” VNO-voorzitter A. Rinnooy Kan bedwong de recalcitrante ambtenaar met een apaiserend citaat van krantenmagnaat Rupert Murdoch: “Monopoly is a terrible thing until you have it”.