Cambodja

Karolien Bais: Het mijnenveld van een vredesmacht. Nederlandse blauwhelmen in Cambodja

143 blz., geïll., SDU 1994, ƒ 29,50

De Nederlandse krijgsmacht bevindt zich in een veranderingsproces. Op weg naar uit louter beroepsmilitairen bestaande eenheden wordt uitzending voor vredesoperaties steeds meer vanzelfsprekend. Het voormalige Joegoslavië is wat dat betreft het bekendste, nieuwe operatiegebied, maar ook in nog verder gelegen gebieden, zoals Cambodja, namen in 1992 en 1993 bijna duizend Nederlandse militairen, voornamelijk mariniers, deel aan een VN-vredesoperatie.

Anderhalf jaar lang vormden de VN daar een overgangsbestuur. Zo'n 22.000 militairen en burgerambtenaren van de volkerenorganisatie zorgden ervoor dat Cambodja na twintig jaar oorlog met de wederopbouw kon beginnen. Achter deze 'succes story' plaatst Karolien Bais de nodige vraagtekens. De VN-operatie was volgens haar slecht voorbereid. Of de vrede en de door de VN begonnen wederopbouw stand kunnen houden, staat voor haar nog lang niet vast. Het optreden van de blauwhelmen in Cambodja was volgens haar 'een succes met rafelige randjes'.

Op het eerste gezicht lijkt ze het gelijk aan haar zijde te hebben. Met de vredesoperatie in Cambodja ging veel mis. De voorbereidingstijd voor de inzet van duizenden militairen in een land zonder enige vorm van infrastructuur was uitermate kort. De verschillende VN-instanties werkten langs elkaar heen en de samenwerking tussen de verschillende militaire eenheden was slecht. De verschillen tussen de goed uitgeruste eenheden van bijvoorbeeld Frankrijk en Nederland en de nauwelijks bewapende en opgeleide eenheden uit Derde-wereldlanden waren enorm. Aan ondersteuning van het logge VN-hoofdkwartier in New York ontbrak het en toezeggingen van de lid-staten werden niet, niet volledig of met forse vertraging nagekomen.

Daarnaast zagen de VN ook nog lijdzaam toe toen de strijdende partijen in Cambodja de gemaakte afspraken aan hun laars lapten. Zo faalde de vredesmacht bij het ontbinden en ontwapenen van de geregelde en ongeregelde legertjes. De Rode Khmer trok zich van het gehele vredesproces niets aan. Van het opruimen van de miljoenen mijnen is niet veel terechtgekomen. Cambodja was echter geen avontuur in een onbekend mijnenveld, zoals de boektitel suggereert. De grootste en duurste vredesoperatie slaagde er met al haar tekortkomingen in Cambodja een nieuwe toekomst te geven.

De wijze waarop de VN zich voorbereiden op dergelijke grootscheepse operaties is sindsdien drastisch verbeterd. Inmiddels is een begin gemaakt met het opzetten van een professionele staf in het VN-hoofdkwartier die de planning voor nieuwe vredesoperaties ter hand heeft genomen. De lidstaten verschaffen de secretaris-generaal van de VN een beter inzicht in de beschikbaarheid van hun troepen voor mogelijke vredesoperaties. De VN ruimen nu ook een belangrijke rol in voor organisaties als de NAVO, die volop bij de voorbereiding en uitvoering van vredesoperaties worden betrokken.

Voor Karolien Bais is het de vraag of Nederland nog ruimer, sneller en effectiever aan vredesoperaties moet deelnemen. Het is goed dat ze met een kritisch oog heeft gekeken naar de tekortkomingen van de vredesmacht in Cambodja. Maar het zou tegelijkertijd naïef zijn te denken dat bij een volgende crisissituatie rustig kan worden afgewacht totdat aan alle voorwaarden voor een foutloze militaire inzet is voldaan.