Geluksdwang

Je hoort het aan ieder woord, iedere zucht, ieder contrapunt: de co-commentator deelt met Erica Terpstra het moederschap van bejaard Nederland. Hij praat ook met het timbre van de VVD-coryfee maar dan ingetogener - zonder die vette lach. Een neuriënde pater achter de microfoon, soms zelfs een beetje psalmerend. Niet de retorica als de magie van het machteloze woord waar de NOS een patent op heeft. Nee, de stanza's dartelen als sneeuwvlokken de huiskamer binnen.

Het Nederlands elftal slaagt er maar niet in om over de Luxemburgers heen te walsen. Blind en Witschge hebben zelfs geel nodig om de attractieve dwergen af te stoppen. En Stan Valckx moet zowaar een keer met een desperate tackle redding brengen. Maar wat hoor ik? “De jongens blijven scherp. Roy schept de ruimte. Heb je die heerlijke inswinger van De Boer gezien? Zo is het heerlijk voetballen. Ja, met dit elftal kan Nederland nog ver komen...”

Hans van Breukelen waakt als een schildknaap over de graad van heiligheid die Oranje moet vergezellen. De co-commentator van de commerciële zender wil geen balverlies, geen mislukte combinatie, geen nonchalant getrapte hoekschop zien, laat staan signaleren. De hele wedstrijd lijdt hij met onverbloemde bravoure aan het zuilensyndroom: 'Onze jongens.' Misschien denkt-ie wel dat hij door God geplaatst is in dat tv-hok en beschouwt hij elke kritische kanttekening als een vorm van heiligschennis. Deze commentator is stug in de aanbidding. Geen vleugje Clingendael-achtige afstand, niet een hoge kreet van teleurstelling, alleen maar jubel en positivisme. Hans is een ideale stervensbegeleider: “Wat mooi dat we dit nog mogen meemaken, toch?” Het klinkt als een ultieme belevenis. Anderhalf uur naar Van Breukelen luisteren en je weet dat er na de vrije trappen van Jonk niets meer is, niets meer komt. De dood lacht je toe.

Voetbalverslaggeving op de commerciële zenders heeft een hoog Honeymoonquiz-gehalte. Dat geldt voor RTL, VTM, TF1, de Berlusconi-stallen en all that jazz. Iedereen is one of the boys. De hoofdrolspelers kennen geen leegte, geen verlies, geen chagrijn. Janken mag maar alleen van ontroering of ondraaglijke blijheid. Het volksvermaak verdraagt geen dissidentie of underdog-misère, dat is de ideologie die meestal leidt tot een permanent orgasme van de Nieuwe Wolligheid. Evert ten Napel, die het enthousiasme ook hoog kan opvoeren, zou na een wedstrijd voor RTL ter plekke verkankeren in zijn speeksel. Van Breukelen niet. Die sluit met al zijn vezels naadloos aan bij de managers van het onversneden menselijke geluk. Niet de waarneming maar zijn pretpil bepaalt de contouren van waarheid en objectiviteit.

Nu Gerrie Knetemann nog. Als ingehuurde wielerverslaggever kan hij op RTL de cirkel rondmaken van een wereld zonder tobbers en piekeraars. De Kneet is zeer geschikt om als een gesteriliseerde Alfa de goedheid van de mens te bejubelen. Van de ene op de andere dag zal dan ook het wielerpeloton omgetoverd zijn in een liefdesmarkt voor maagden. Geen doping meer, geen combines, geen knechten, zelfs geen gevloek en getier. Kortom, een beschaafde bende die nog wel voor het leven fietst maar voor het overige verplaatsbaar is naar elk christelijk rijtjeshuis.

De RTL-isering van de sport opent perspectieven voor de champagne-baronnen van de business-seats voor wie het minste gezeik en gezanik al een parmantige daad van oppositie is. En ook voor Erica Terpstra die met haar regionaal populisme het perfecte gezicht is voor het verkapte feodalisme van geluksdwang. Maar de sport zelf wordt niet beter van media die zich bezondigen aan blind supportersgedrag. Op het moment dat Oranje het spiegelbeeld van het recht op falen - en daarin het recht op ergernis van de liefhebber - wordt ontnomen, verliest het zijn absolute macht. Dan is het Nederlands elftal niet veel meer dan een elitair curiosum, onbereikbaar voor intimiteit. Een beetje zoals koningshuizen, vandaag de dag.

Ronald Koeman via de ether stigmatiseren als een oud wijf roept veel meer emotie op dan een heel elftal ten onrechte als gefiguurzaagde halfgoden de hemel in te prijzen. En in de sport gaat het nog steeds om emotie. Dat uitgerekend Hans van Breukelen, eens een keeper met meer razende hormonen dan intrinsiek talent, die emotie nu in gebedstand moet articuleren, getuigt van lomp dédain voor de echte voetballiefhebber. Ik wil de Breuk horen vloeken als Bryan Roy weer eens langs de lijn staat te snurken. En als dat van RTL niet mag dan is er nog de Spaanse competitie bij de NOS. Kan-ie ook het hele jaar met een bruine kop rondlopen.