Clintons macht zal verder tanen

WASHINGTON, 9 SEPT. President Bill Clinton is op een nieuw dieptepunt van zijn presidentschap aangeland. Zelfs zijn overwinning in het Congres met de antimisdaadwet heeft hem politiek niets opgeleverd. Volgens een vandaag uitgekomen peiling van Tarrance Group Mellman Lazarus Lake vindt slechts een derde van de Amerikanen dat hij herverkiezing verdient. Meer dan de helft wil een nieuwe kandidaat een kans geven.

Clintons populariteit is tot beneden de 40 procent gedaald. Sinds de inzinking van president Reagan begin 1981 heeft geen president zo laag gestaan. “De kiezers hebben in 1992 niet voor Clinton maar voor verandering gestemd”, zei de politieke analyticus Bill Schneider gisteren tijdens een verkiezingsforum. “Ze wilden een actieve president in Washington, die boven de partijen stond. Clinton is vastgelopen in ruzies tussen de partijen en daar moeten de Amerikanen niets van hebben.”

Clinton kan niet langer het argument hanteren dat alleen een Democratische president een Congres met Democratische meerderheden kan deblokkeren. Het is hem dit jaar niet gelukt. Vorig jaar wel - in zijn eerste jaar was hij de actiefste president sinds Eisenhower en Johnson - maar dat is iedereen vergeten.

Anders dan voorgaande presidenten wordt hij niet geholpen door het economische herstel. Slechts 42 procent van de Amerikanen vindt dat hij een goed economisch beleid voert. Voor buitenlands beleid dat een metafoor is geworden voor het hele presidentschap, is de bijval maar 35 procent. Clinton is nog niet getest in een internationale crisis - zoals bij de Koude Oorlog meteen placht te gebeuren - zodat de kiezers hem nog niet vertrouwen. “Clinton heeft weinig principes. Er is geen sterkte in zijn presidentschap, geen discipline”, meent de ervaren Republikeinse campagne-adviseur Ed Rollins.

Het duurt nog twee jaar voor de presidentsverkiezingen beginnen en de kansen kunnen nog keren voor Clinton. Een nieuwe onafhankelijke kandidatuur van miljardair Ross Perot kan stemmen van de Republikeinse kandidaat wegzuigen, zodat Clinton weer met een minderheid wint. Maar Clintons geringe populariteit heeft de Democratische Congresleden die op 8 november moeten worden verkozen, nu kopschuw gemaakt. Ze bewaren afstand tot de president uit angst voor besmetting met zijn pech. Weinigen durven hem in hun district welkom te heten. Ook de verkiezingskassen kan hij niet spekken. Zijn aanwezigheid bij geldinzamelings-evenementen van de Democratische partij trekt geen gevers meer. Jonge kiezers die zich in 1992 trots als Democraat afficheerden, hebben hun enthousiasme verloren. Het door Democraten beheerste Congres is nog minder populair dan Clinton.

Politieke specialisten vinden sinds het magische jaar 1989 de verkiezingen steeds minder voorspelbaar. “In 1990 verkeerde ik in een politieke omgeving die ik nog nooit eerder had gezien”, zegt Rollins. “In 1992 was het ook weer volledig nieuw voor mij. In 1994 is de Amerikaanse politiek verwarder, chaotischer en onvoorspelbaarder dan het ooit geweest is. De conventionele wijsheid is totaal van slag.”

Toch wordt er voorspeld en wel dat de Republikeinen misschien een meerderheid in de Senaat zullen halen en ten minste 20 zetels in het Huis van Afgevaardigden erbij zullen krijgen. Nu hebben de Democraten 258 van de 435 Huis-zetels.

Nu de economie zich herstelt, is misdaad het voornaamste politieke thema geworden. Misdaad heeft het communisme vervangen als dreiging. Amerikanen zijn bang, ook in veilige voorsteden. Televisieprogramma's smeren moorden, autokapingen en schietpartijen tussen kinderen in uurlange documentaires uit. Een ontvoering van een kind uit Californië heeft ouders over het hele land aan het schrikken gebracht. “Alle politici doen dit jaar alsof ze sheriff willen worden”, zegt Republikein Rollins.

De Democraten worden niet langer als 'soft on crime' gezien. Sommige Democratische Congresleden zijn in hun recht-en-orde-campagnes niet van Republikeinen te onderscheiden. Moreel verval en de neergang van het gezin zijn ook geen exclusief Republikeins terrein meer. Alle Democraten, van president Clinton tot gemeenteraadsleden, hanteren het thema.

Een andere belangrijke politieke kwestie is immigratie. De Democratische senator Jim Sasser uit de zuidelijke staat Tennessee en Congreslid Dave McCurdy uit Oklahoma, die naar het senatorschap dingt, posteren zich in hun televisiespots voor gevangenissen. “Ik heb ervoor gezorgd dat illegale immigranten worden geweerd”, zeggen ze.

Omdat de Republikeinen bloed ruiken, proberen ze de plannen van president Clinton te blokkeren. Als Clinton weinig bereikt, zullen de Democratische Congresleden in november met lege handen thuis komen. De ratificatie van het nieuwe Gatt-wereldhandelsverdrag wordt nu steeds uitgesteld. Toch slaagde de Republikeinse traineerstrategie niet met de antimisdaadwet die eind vorige maand werd aangenomen. Clinton is in staat om gematigde Republikeinen tot zijn kamp over te halen. Handreikingen naar het politieke midden zouden hem kunnen redden bij de hervorming van de bijstand en bij de reanimatie en afslanking van zijn plannen tot hervorming van de ziektekostenverzekering, maar voor november valt er weinig te bereiken.

Een Amerikaanse invasie in Haïti om de democratisch gekozen president Aristide weer op zijn troon te helpen kan Clinton weinig baten. Bij elke militaire actie groeperen de Amerikanen zich rond hun president. Maar de positieve politieke effecten van invasies worden steeds korter, volgens Katrlyn Bowman, opiniespecialiste van de American Enterprise Institute. Na verloop van tijd willen de Amerikanen dat hun troepen uit Haïti terugkomen. President Aristide is een omstreden figuur in Amerika en veel critici vinden dat Clinton door de knieën gaat voor de lobby van zwarte Congresleden.

De besluiteloze minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, kan voor de verkiezingsdatum nog niet worden ontslagen, omdat het op zwakte zou duiden. In Washington gaat nu het grapje rond: “Ik wou dat Christopher nog leefde”. Clinton is nog springlevend maar hij zal de komende maanden flink aan macht inboeten.