Kirov Opera in Nederland onder leiding van Gergjev

Kitezj: 9, 10/9 Schouwburg Rotterdam (uitverkocht); Otello: 12/9 Doelen Rotterdam; Mahler VI: 15/9 Gent; 16/9 Doelen Rotterdam; 18/9 Concertgebouw Amsterdam (uitverkocht); Faust: 18/9 Vredenburg Utrecht (uitverkocht); Kovantsjina: 19/9 Concertgebouw Amsterdam (uitverkocht); Sjostakowitsj: 22/9 Concertgebouw Amsterdam (uitverkocht).

ROTTERDAM, 8 SEPT. De Russische dirigent Valery Gergjev, die over een jaar chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest wordt, maakt deze maand een tournee van zes optredens door ons land met zijn Kirov Opera, waarvan hij chef-dirigent is in het wereldberoemde en historische Mariinski Theater in St. Petersburg. Verder leidt Gergjev dit seizoen zijn toekomstige orkest acht keer met drie concertprogramma's en bij het Koninklijk Concertgebouw staat hij bij twee concertprogramma's vijf keer op het podium.

Vrijdag en zaterdag geeft de Kirov Opera in de Rotterdamse Schouwburg twee voorstellingen van de opera De legende van de onzichtbare stad Kitezj en het meisje Fevronia van Rimski-Korsakov. De voorstelling werd maandag tijdens het Festival van Vlaanderen al een keer gegeven in Gent, op dinsdag volgde een concertante uitvoering van het werk in de Scala van Milaan. Verder staan concertante opera-uitvoeringen op het programma: Verdi's Otello in de Rotterdamse Doelen, Berlioz' La Damnation de Faust in het Utrechtse Vredenburg en Moessorgski's Kovantsjina in het Amsterdamse Concertgebouw. Daar geeft hij ook nog een concert met o.a. de Dertiende symfonie ('Babi Yar') van Sjostakowitsj.

Tussendoor treedt de Kirov Opera deze maand nog drie keer op in Brussel met concertante opera-uitvoeringen (Boris, Pskov en Pique Dame) en dirigeert Gergjev nog drie keer het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de Zesde symfonie van Mahler. Eén keer doet hij dat zelfs tijdens een zondagochtendconcert in het Amstertdamse Concertgebouw, waarna hij 's avonds in Utrecht nog La Damnation de Faust uitvoert. Deze week, na terugkomst uit Milaan, maakt de Kirov Opera onder Gergjevs leiding in het Haarlemse Concertgebouw voor Philips opnamen van Sjostakowitsj' Dertiende symfonie.

Met de Kirov Opera trad Gergjev de afgelopen maanden al op in Finland, Duitsland en Frankrijk. Na de uitvoeringen in Nederland en België gaat Gergjev een maand met de Kirov Opera naar de Verenigde Staten, in november, december en januari zijn er tournees door Frankrijk, Zwitserland en Spanje.

Het uitdrukkelijke doel van de tournees is het westen een andere indruk te geven van Rusland dan het vaak deprimerende politieke en economische nieuws uit dat land doet. “Ik voel mij daarvoor ook persoonlijk verantwoordelijk, we moeten wat doen en niet alleen maar klagen. Niet te veel praten, maar vooral muziek maken. Ik wil kennis en begrip verbreiden voor de Russische cultuur en iets stellen tegenover al die verhalen dat het in ons land slecht gaat, slecht, slecht en nog slechter”, zo zei Gergjev afgelopen maandag, voor de voorstelling van Kitezj in Gent.

De tournee van de Kirov Opera door Frankrijk is volgens Gergjev zelfs de belangrijkste presentatie in dat land van Russische muziekkunst sinds de legendarische tijden voor de Eerste Wereldoorlog. Toen introduceerde Serge Diaghilev daar de opera van St. Petersburg met de sindsdien wereldberoemde Fjodor Sjaljapin, die het St. Peterburgse ballet liet optreden met onder anderen Vaslav Nijinski en Anna Pavlova en daarvoor de jonge Igor Strawinsky onder andere Petroesjka en Le sacre du Printemps liet componeren.

Volgens Gergjev gaan de langdurige tournees van de Kirov Opera niet ten koste van het muziekleven in het Mariinski Theater in St. Petersburg. “We hebben in St. Petersburg 150 orkestleden, 180 koorleden en zoveel solisten, dat we gelijktijdig twee series voorstellingen kunnen geven. Het Kirov Ballet is zelfs zó groot dat het op drie plaatsen tegelijk kan optreden. En dat zal in de toekomst ook zo blijven, er is in ons land een onuitputtelijk reservoir van talentvolle jonge musici, violisten, pianisten en zangers.”

Valery Gergjev demonstreert telkens weer een verbijsterende activiteit. Het afgelopen weekeinde woonde hij in Amsterdam nog het Kondrasjin Concours bij, in Rotterdam zocht hij naar een huis en voerde hij besprekingen over het artistiek beleid van zijn toekomstige orkest en de programmering van zijn eigen concerten. Het gaat daarbij ook vooral om het eerste Rotterdam Festival dat hij in september '96 zal leiden: opera, symfonische muziek en recitals met werk van Debussy, Strawinsky en Prokofjev.

Een andere hechte band van Valery Gergjev met ons land is het exclusieve platencontract dat Philips heeft met de dirigent, die begin dit jaar in Londen werd uitgeroepen tot 'Conductor of the Year'. Zojuist kwam een opname uit van Sadko van Rimski-Korsakov, volgend jaar volgen naast opnamen van symfonische muziek de opera's De vurige engel van Prokofjev en Iolante van Tsjaikovsky, de laatste met de bariton Dmitri Hvorostovsky, die al eerder in ons land furore maakte.

Een grote rol bij toekomstige opnamen zal worden vervuld door de sopraan Galina Gorchakova, die tijdens de Nederlandse tournee ook zal zingen in Kitezj en Otello. Ze gaat een florissante internationale carrière tegemoet en heeft inmiddels al contracten met de opera's Milaan, Wenen, Londen en New York.

Een bijzonder plaatproject wordt de eerste opname van de originele versie van Verdi's La forza del destino, die in 1862 in het Mariinksi Theater in St. Peterburg in première ging. De oerversie heeft onder andere een andere ouverture en een later geschrapte beruchte tenoraria, die zó moeilijk is dat zelfs Placido Domingo die voor onzingbaar houdt. Met Domingo onderhoudt Gergjev overigens hartelijke betrekkingen: de tenor is voorzitter van de Vrienden van de Kirov Opera en vervulde eerder dit jaar ook de titelrol in een serie buitengewoon succesvolle voorstellingen van Otello in de Newyorkse Met onder leiding van Gergjev. In Rotterdam wordt de titelrol van Otello gezongen door Vladimir Galuzin, die nu bij de Nederlandse Opera optreedt in Lady Macbeth van Mtsensk van Sjostakowitsj.

De voorstelling van De legende van de onzichtbare stad Kitzj en het meisje Fevronia die in Rotterdam gaat, ging begin dit jaar in première op een door Gergjev geleid Rimski-Korsakov Festival in St. Petersburg. Een jaar geleden gaf Gergjev er al eens een fenomenale concertante uitvoering van tijdens de Vara-matinee in het Concertgebouw, ook met Galina Gorchakova.

Het verhaal van de sprookjesachtige opera gaat over de wonderbaarlijke redding door Maria van de stad Kitezj uit handen van oprukkende Tataren. Maria hult de stad in een deken van mist en neemt die op in de hemel. De slotscènes van de langdurige voorstelling zijn, onder andere wegens technische problemen, voor deze tournee helaas wat vereenvoudigd en ingekort.

De nieuwe produktie heeft met decors en lichtprojecties een in westerse ogen traditioneel karakter en maakt gebruik van tal van typisch Russische folkloristische en traditioneel-religieuze elementen. Het is een soort voorstelling die in ons land al lang niet meer is gezien en afkomstig lijkt uit het operamuseum. De glanzende en flonkerende kostumering is oogverblindend, het zingen van Galina Gorchakova is vervoerend en het dirigeren van Rimski's schitterende muziek door Gergjev brengt de theaterbezoeker in een etherische euforie.